Rusya'nın enerji piyasasında rafineri kesintileri ve ihracat altyapısındaki aksamalar, iç yakıt arzını baskı altına aldı. Ülke, bu açığı kapatmak için temmuz sonundan bu yana deniz yoluyla 1 milyon varilin üzerinde benzin ithal ederken, bazı bölgelerde akaryakıt istasyonlarındaki satışlara sınırlama getirildi.
S&P Global Energy uzmanlarının hesaplamasına göre Rus rafinerilerinde işlenen ham petrol miktarı temmuz ayında günlük ortalama 3,7 milyon varile indi. Bu seviye, geçen yılın ortalamasının yüzde 28 altında kaldı.
Ağustosta Orsk, TANECO, Ilsky, Bashneft-Novoil ve Yaroslavl rafinerileri saldırıların hedefi oldu. Temmuz sonundan itibaren Volgograd, Saratov ve Ryazan'daki büyük tesislerde de üretim kesintileri yaşandı.
İç talep karşılanamayınca ithalat arttı
Üretimdeki gerileme benzin piyasasına da yansıdı. Rusya'nın benzin üretimi, temmuz başında mevsimsel iç talebin yaklaşık yüzde 65'ini karşılayabilecek seviyeye düştü.
Rus hükümeti arz sıkıntısını hafifletmek amacıyla benzin ihracatına yönelik geçici yasağı 31 Ocak 2027'ye kadar uzattı. Hükümet, petrol şirketlerinden yakıt sorunu yaşayan bölgelere sevkiyatları artırmalarını da istedi.
S&P Global Commodities at Sea ve Kpler verilerine göre Rusya'ya temmuz sonundan bu yana deniz yoluyla 1 milyon varilin üzerinde benzin taşındı. Hindistan menşeli toplam 1 milyon 6 bin varil benzin Mısır üzerinden ülkeye sevk edildi. Fas'tan yüklenen ve menşei belirsiz 300 bin varillik benzin kargosu da Rusya'ya ulaştı.
Deniz taşımacılığına ek olarak Belarus ve Kazakistan'dan da benzin alındı. Belarus'un demir yoluyla Rusya'ya gönderdiği benzin miktarı temmuzda önceki aya göre yüzde 13 artarak 212 bin tona çıktı. Kazakistan'ın aynı ay yaptığı sevkiyat ise yaklaşık 1. 000 ton oldu.
Ham petrol akışı sürerken ürün ihracatı geriledi
Rafineri sektöründeki sorunlar, Rusya'nın ham petrol ve petrol ürünü ticaretini farklı biçimde etkiledi. Uluslararası Enerji Ajansının verilerine göre petrol ürünü ihracatı temmuzda önceki aya kıyasla günlük 400 bin varil azalarak 1,4 milyon varile geriledi. Geçen yılın aynı dönemine göre düşüş günlük 1,3 milyon varil oldu.
Ham petrol ihracatı ise temmuzda aylık bazda günlük 200 bin varil azalarak 5,6 milyon varile indi. Buna rağmen söz konusu ihracat, geçen yılın aynı ayına göre günlük 800 bin varil arttı. Böylece ham petrol sevkiyatı devam ederken rafineri sorunları benzin ve motorin üretimini sekteye uğrattı.
Rafineri krizi enerji güvenliğini baskılıyor
Energy Aspects Kıdemli Petrol Ürünleri Analisti Natalia Losada, Rusya'nın özellikle benzin ve jet yakıtı ithal etmesinin rafinaj sistemindeki ciddi zayıflamayı ortaya koyduğunu söyledi. Losada, Ukrayna'nın saldırılarının sürmesi halinde küresel arz dengesinin, özellikle motorin piyasasında, sıkı kalabileceğini belirtti. Kış aylarında yakıt talebinin yaza göre azalmasının piyasaya bir miktar rahatlama sağlayabileceğini de ifade etti.
Oslo Üniversitesinde Doktora Sonrası Araştırma Görevlisi Francesco Sassi, Rusya'nın petrol ürünleri ithalatçısı durumuna gelmesinin enerji güvenliği bakımından risk taşıdığını ve uzun vadede ekonomik açıdan sürdürülemez olduğunu değerlendirdi. Sassi, Rusya'nın küresel enerji düzenindeki konumunun taşıma, depolama, rafinaj ve dağıtım altyapısının güvenliğine dayandığını söyledi.
ICIS Kıdemli Petrokimya Uzmanı Paolo Scafetta, rafineri kesintilerinin devam etmesi durumunda Rusya'nın daha fazla petrol ürününü iç piyasada tutmak ve ilave benzin ile motorin tedarik etmek zorunda kalabileceğini belirtti. Bunun petrol ürünü ihracatını azaltıp ithalatı artırabileceğini kaydeden Scafetta, küresel petrol ürünleri piyasasındaki arz baskısının yükselebileceğini ve Avrupa motorin piyasasında daralma yaşanabileceğini söyledi.
