Rus dizelini taşıyan tankerler ABD'den uzaklaşıyor, Kremlin alıcı bulacak diyor

Financial Times'ın haberine göre, Putin ile Trump arasındaki anlaşma kapsamında Rus dizel yakıtını ABD'ye taşıyan üç tankerden ikisi, yaptırım riskleri ve Amerikalı şirketlerin yükü kabul etmek istememesi nedeniyle rotasını değiştirdi. Kremlin, anlaşma kapsamındaki tüm yakıtın mutlaka alıcı bulacağını ve sevkiyat ayrıntılarının gizli kalacağını açıkladı.

Rus dizel yakıtının ABD'ye sevkiyatına ilişkin ve Vladimir Putin ile Donald Trump'ın 9 Ekim'deki telefon görüşmesinde varılan anlaşma, ilk ciddi sorunlarla karşılaştı. Financial Times çarşamba günü, Talisman ve Leruo tankerlerinin Atlantik kıyısındaki ABD limanlarını varış noktası olarak göstermekten vazgeçtiğini bildirdi.

Hong Kong merkezli bir şirkete ait olan ve Sierra Leone bayrağı taşıyan Leruo, rotasını artık Brezilya'ya çevirdiğini bildiriyor. Rusya bayraklı Talisman ise Akdeniz'e yönelerek Cezayir açıklarında “talimat bekliyor” (for orders) statüsünde bulunuyor. Bu ifade, yükün teyit edilmiş bir alıcısı veya boşaltma limanı olmadığını gösteriyor. Her iki gemi de Batı yaptırımları altında.

Financial Times tarafından yayımlanan, Rus dizel yakıtı taşıyan Leruo tankeri fotoğrafı

Malta bayraklı ve Yunan şirketi Eastern Mediterranean Maritime'a ait üçüncü tanker Agioi Fanendes, ekim sonunda Primorsk'ta yaklaşık 40 bin ton dizel yükledi ve şu anda ABD yönünde ilerliyor. Ancak gemi de “talimat bekliyor” statüsünü bildiriyor. Kpler analisti Matt Smith, FT'ye yaptığı açıklamada, “ABD'ye gönderilen üç Rus dizel yakıtı yükünden ikisi başka varış noktalarına yöneldi” dedi. Smith, Agioi Fanendes'in de düzenleyici, yasal ve yaptırım kaynaklı sorunlar nedeniyle rotasını değiştirebileceğini değerlendirdi.

Peskov: Dizel yakıt alıcı bulacak

Kremlin, rota değişikliklerini anlaşmanın başarısız olması olarak görmüyor. Devlet Başkanı Sözcüsü Dmitriy Peskov, 5 Kasım'da yaptığı açıklamada, “ABD ile varılan anlaşmalar kapsamında sevk edilen tüm Rus dizel yakıtı kesinlikle alıcılarını bulacak” dedi. Peskov, ihracat sevkiyatlarının ticari nitelikte olduğunu ve bu nedenle yüklemelere ilişkin ayrıntıların gizli kalacağını belirtti. Peskov 23 Ekim'de yaptığı açıklamada da ilk tankerin alıcılara gönderildiğini ve sevkiyatların düzenli şekilde devam edeceğini söylemişti.

Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak

Rus petrol şirketleri açısından ABD rotası, açılan ihracat kotasının yalnızca bir bölümünü oluşturuyor. Hükümet 10 Ekim'de dizel yakıt ihracatına yönelik yasağı kısmen kaldırarak ilk aşamada dünya piyasasına 500 bin ton sevkiyata izin verdi. Bakanlar Kurulu 31 Ekim'de üreticiler için yasağı 31 Ocak 2027'ye kadar uzatırken, bazı yurt dışı sevkiyatlar için istisnaları korudu. Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak'a göre kasım ayında dış piyasalara yaklaşık 2,15 milyon ton dizel yakıt gönderilebilir. Novak, ABD'ye sevkiyatların sözleşmelere uygun yapıldığını belirterek, “Sözleşmede nasıl yazıyorsa öyle yapılacak” dedi.

ABD'de boşaltmayı ne engelliyor?

Başlıca engel ABD mevzuatı. ABD Hazine Bakanlığı 9 Ekim'de, Rus dizel yakıtının 7 Nisan 2027'ye kadar satılmasına, teslim edilmesine, boşaltılmasına ve ithal edilmesine izin veren 135 numaralı genel lisansı yayımladı. Ancak anlaşmanın karşıtları, Rus enerji kaynaklarının ithalatını yasaklayan 2022 tarihli yasanın yürürlükte olduğunu ve bu yasağın yalnızca Kongre'nin katılımıyla kaldırılabileceğini savunuyor. New Jersey Valisi Mikie Sherrill, eyaletteki liman ve terminal işletmecilerini “yasa dışı Rus yakıtını” kabul etmeleri halinde karşılaşabilecekleri hukuki ve cezai sorumluluk konusunda uyardı.

FT'nin haberine göre Amerikalı şirketler şu ana kadar yükü satın almaya yanaşmıyor. Demokrat Senatör Jeanne Shaheen'in öncülüğündeki senatörler, en büyük bankalara, Houston, Corpus Christi ve Beaumont limanlarına ve New York ile New Jersey Liman İdaresi'ne mektuplar göndererek anlaşmaya ilişkin tüm belgelerin korunmasını istedi. Ara seçimleri kazanan Demokratların ocak ayında Kongre'nin her iki kanadının denetimini devralmasının ardından soruşturmalar bekleniyor.

Moskova ve Washington için riskler

Anlaşmanın akıbeti Rusya-ABD diyaloğu açısından da önem taşıyor. Trump, 9 Ekim'deki görüşmenin ardından Rusya'nın derhal 300 bin tondan fazla dizel yakıt, kasım ayında 500 bin ton daha, ardından 1 milyon ton ve rafinerilerin durumuna bağlı olarak 3 milyon ton daha sevk edeceğini söyledi. Rusya Doğrudan Yatırım Fonu Başkanı Kirill Dmitriyev de o dönemde enerji ve ekonomi alanındaki işbirliğinin “devam edeceğini ve dünya piyasalarına fayda sağlayacağını” yazdı. ABD Enerji Bakanı Chris Wright ise daha sonraki sevkiyatları Moskova'nın atacağı adımlara bağladı ve anlaşmayı savaşın sona erdirilmesi için bir teşvik olarak nitelendirdi.

ABD'nin kendi içindeki yakıt talebi de yüksek seyrediyor. Financial Times'ın verilerine göre, İran'la savaş nedeniyle Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanmasının ardından ülkedeki dizel yakıt stokları 20 yılı aşkın süredir ilk kez 100 milyon varilin altına indi. ABD Enerji Bilgi İdaresi verilerine göre 2 Kasım itibarıyla dizel yakıtın ortalama perakende fiyatı galon başına 6,29 dolar oldu; bu fiyat geçen yıla göre 2,54 dolar daha yüksek. Agioi Fanendes'in yükü ise Trump'ın sözünü verdiği ilk 300 bin tonun yalnızca yaklaşık yüzde 13'üne denk geliyordu.

Fotoğraf: Tara17/Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0); Marcel Coster/MarineTraffic, Clash Report aracılığıyla

Rus dizelini taşıyan tankerler ABD'den uzaklaşıyor, Kremlin alıcı bulacak diyor