ABD'de akaryakıt fiyatları, Hürmüz Boğazı çevresindeki gerilim ve Suudi Arabistan kaynaklı arz kesintilerinin petrol piyasasında oluşturduğu baskıyla yükseldi. Artan maliyetler tüketiciler ve işletmeler üzerindeki yükü artırırken, ABD ekonomisinde enflasyon ve para politikası tartışmalarını da derinleştirdi.
Brent petrol 107,63 doları gördü
ABD'nin 5 İran petrol tankerini hedef almasının ardından İran Devrim Muhafızları Ordusu, 9 Eylül'de Hürmüz Boğazı'nda 2 ABD gemisi ile 8 tankere saldırıldığını açıkladı. Aynı gün Suudi Arabistan'daki enerji tesislerine yönelik saldırıların da etkisiyle Brent petrolün varil fiyatı yüzde 3'ten fazla arttı ve 22 Mayıs'tan bu yana ilk kez 100 dolar seviyesini aştı.
Petrol piyasasındaki baskı, Suudi Arabistan'ın Hürmüz Boğazı'na alternatif güzergah olarak kullanılan Doğu-Batı Petrol Boru Hattı'nın saldırıların ardından devre dışı kalmasıyla daha da büyüdü. Bazı rafinerilere yapılacak yüklemelerin gecikeceğinin bildirilmesi üzerine Brent petrolün varil fiyatı yüzde 6'dan fazla yükselerek 107,63 dolara çıktı.
Kesintilerin fiili sevkiyatlara yansıması da fiyat artışını destekledi. Eylül ayında Avrupa'ya gönderilmesi planlanan bazı petrol sevkiyatları iptal edilirken, boru hattındaki kesintinin uzaması halinde küresel petrol arzının yüzde 4'üne kadarının risk altında kalabileceği belirtildi.
Motorin fiyatı ABD'de rekor kırdı
ABD'de benzinin ortalama galon fiyatı 17 Eylül itibarıyla 4,44 dolara yükseldi. Geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 38,7 artan benzin fiyatına karşılık motorinin ortalama galon fiyatı 3,70 dolardan 6,40 dolara çıkarak rekor seviyeye ulaştı.
Akaryakıt maliyetlerindeki yükseliş, enerji kaynaklı enflasyon baskısını da artırdı. Tüketici Fiyat Endeksi ağustosta aylık yüzde 0,4, yıllık yüzde 3,4 yükselirken, benzin fiyatlarındaki yüzde 3,9'luk artış aylık enflasyon artışının üçte birinden fazlasını oluşturdu.
Ulaşım ve üretim maliyetleri üzerinden ekonominin geneline yayılan petrol fiyatı baskısı, ABD Merkez Bankasının para politikasını da etkiledi. Fed, 2023'ten bu yana ilk kez faiz artırarak politika faizini 25 baz puan yükseltti ve faiz aralığını yüzde 3,75-4 seviyesine çıkardı.
Faiz artışı petrol piyasasındaki arz sıkıntısını ortadan kaldırmasa da borçlanma maliyetlerini yükselterek ekonomik aktiviteyi sınırlıyor. Doların diğer para birimleri karşısında değer kazanması ise petrolü farklı para birimlerini kullanan alıcılar için pahalılaştırıyor, küresel talebi baskılıyor ve fiyat artışını sınırlayan bir etki yaratıyor.
Akaryakıt baskısı Kongre seçimleri öncesinde büyüdü
Benzin ve motorin fiyatlarındaki hızlı artış, 3 Kasım'daki Kongre ara seçimleri yaklaşırken Washington yönetiminin enerji maliyetlerini düşürmesi yönündeki baskıyı artırdı. Beyaz Saray, tüketiciler ve işletmelerin yükünü hafifletmek amacıyla ülkenin petrol rafinaj kapasitesini artırmak için Savunma Üretim Yasası'nın kullanılmasını değerlendiriyor.
ABD Başkanı Donald Trump, İran'la çatışmanın sona ereceğini ve Hürmüz Boğazı'ndaki petrol akışının devam edeceğini söyledi. Brent petrolün 9 Eylül'de yeniden 100 doların üzerine çıktığı dönemde Trump, savaşın 3 Kasım'daki ara seçimlerin hemen ardından biteceğini savundu.
Trump ayrıca İran'ın seçimleri etkilemeye çalıştığını, ABD donanmasının Hürmüz Boğazı'nda tam kontrole sahip olduğunu ve boğazdan her gün çok sayıda petrol tankerinin geçtiğini öne sürdü. Savaş sona erdiğinde benzin fiyatlarının düşeceğini belirten Trump, sonraki günlerde çatışmanın seçimlerden önce de bitebileceğini ve İran'a karşı tüm güçlerin kullanılmadığını söyledi.
ABD Temsilciler Meclisindeki bazı girişimler, Amerikan güçlerinin İran'la çatışmalardan çekilmesini hedeflerken savaşın ekonomik maliyetleri de gündemde kaldı. Trump, 14 Eylül'de İran'ın Washington ile hızlı ve istekli biçimde anlaşmak istediğini ileri sürdü; İran ise şartlar yerine getirilene kadar ABD ile görüşme yapılmayacağını açıkladı.
Brent petrolün varil fiyatı 14 Eylül'de gün içinde yaklaşık yüzde 5 artarak 109,80 doları gördü. Trump'ın açıklamalarının ardından kazançlarının büyük bölümünü geri veren Brent petrol, günü yüzde 1 yükselişle 105,68 dolardan tamamladı.
ABD'deki benzin ve motorin artışı, enerji maliyetlerini ara seçimler öncesinde ekonomik gündemin merkezine taşıdı. Washington ile Tahran arasındaki çatışmanın seyri, akaryakıt fiyatlarının yönü bakımından önemini koruyor.
