Bakü’nün kurtuluşu Azerbaycan’da anılıyor
Azerbaycan’da, 15 Eylül 1918’de Bakü’yü kurtaran Kafkas İslam Ordusu ile Komutanı Nuri Paşa (Killigil) saygı ve minnetle anılıyor. Anadolu’dan Azerbaycan’a yardıma giden Mehmetçik ile Azerbaycan kolordusunun oluşturduğu ordu, kenti 30 saat süren çatışmaların ardından ele geçirdi.
Bağımsızlığını 28 Mayıs 1918’de ilan eden Azerbaycan, Osmanlı Devleti ile ilk anlaşmasını 4 Haziran 1918’de Batum’da imzaladı. Anlaşma, iki ülke arasında siyasi, hukuki, ticari ve askeri alanlarda dostane ilişkiler kurulmasını öngörüyordu.
Osmanlı’dan yardım talebi
Azerbaycan, anlaşmanın 4. maddesine dayanarak İngiliz güçleri ile Ermeni ve Bolşevik çetelerin işgaline karşı Osmanlı hükümetinden destek istedi. Talebin kabul edilmesinin ardından Harbiye Nazırı Enver Paşa, kardeşi Nuri Paşa’yı Azerbaycan’a yardım edecek bir ordu kurmakla görevlendirdi.
Nuri Paşa, Filistin Cephesi’nden getirilen 106. ve 107. Piyade Alayları ile 56. Topçu Alayı’nın katılımıyla Kafkas İslam Ordusu’nu kurdu ve Azerbaycan’a hareket etti. Azerbaycan kolordusunun sağladığı 1.000 kişilik takviyeyle ordunun mevcudu 12 bine çıktı.
Kafkas İslam Ordusu Bakü’ye ulaştı
Ordu, Bakü yönündeki ilerleyişi sırasında Göyçay, Salyan, Ağsu ve Kürdemir’i düşman güçlerinden temizledi. Bakü, 15 Eylül 1918’de 30 saat süren şiddetli çatışmaların sonunda kurtarıldı.
Osmanlı askerleri Bakülüler tarafından coşkuyla karşılandı ve kentte geçit töreni düzenlendi. Ancak Kafkas İslam Ordusu’nun Bakü’deki varlığı uzun sürmedi.
Mondros Mütarekesi’nin ardından çekilme
Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı’ndan yenik ayrılmasının ardından 30 Ekim 1918’de Mondros Mütarekesi imzalandı. Mütareke uyarınca savaş öncesindeki sınırlara çekilmek zorunda kalan Kafkas İslam Ordusu, 16 Kasım’da Bakü’den ayrıldı.
Ordu, Azerbaycan’da yalnızca iki ay kaldı. Kafkas İslam Ordusu, ülkenin toprak bütünlüğünün sağlanmasında ve Bakü’nün başkent olmasında önemli rol oynadı.
Bakü’nün kurtarılması için yürütülen mücadelede Kafkas İslam Ordusu 1.130 şehit verdi. Azerbaycan’ın Bakü, Şeki, Şamahı, Göyçay, Kürdemir, Neftçala, Hacıkabul ve Guba bölgelerinde Kafkas İslam Ordusu şehitlerinin kabirleri bulunuyor.