Ukrayna'nın bağımsızlık ilanının üzerinden 35 yıl geçerken ülke, Rusya ile savaşın ve toprak bütünlüğü mücadelesinin gündeminde bulunuyor. Ukrayna, 24 Ağustos 1991'de Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Parlamentosunun kararıyla bağımsızlığını ilan etti.
Ülkenin ilk devlet başkanı Leonid Kravçuk, Haziran 1994'e kadar görev yaptı. Aynı yıl Leonid Kuçma devlet başkanlığı görevini üstlendi.
Batı yönelimi ve siyasi kırılmalar
Kasım 2004'teki devlet başkanlığı seçiminde Batı yanlısı Viktor Yuşçenko ile Rusya yanlısı Viktor Yanukoviç yarıştı. Yanukoviç'in seçimi kazandığının açıklanması Kiev'de protestoları başlattı. Usulsüzlük iddialarının ardından Ukrayna Parlamentosu sonuçları iptal etti; aralık ayında tekrarlanan seçimi Yuşçenko kazandı.
Yanukoviç, 2010 seçimlerinde yeniden devlet başkanı seçildi. Avrupa Birliği ile Ortaklık Anlaşması'nı imzalamayı ertelemesi, Kasım 2013'te başlayan protestoların büyümesine yol açtı. Göstericilerle kolluk kuvvetleri arasındaki çatışmaların ardından gelişen olaylar, Yanukoviç'in görevden alınması ve Rusya'ya sığınmasıyla sonuçlandı.
Kırım'ın ilhakı
Şubat 2014'te Kırım Özerk Cumhuriyeti ve Sivastopol'de hareketlilik yaşandı. 27 Şubat'ta Kırım'ın parlamento ve hükümet binaları, yeşil üniformalı Rusya yanlısı silahlı milislerin kontrolüne geçti.
Kırım Parlamentosu, silahlı kişilerin baskısı altında statü referandumu düzenlenmesini kabul etti. Rusya yanlısı Rus Birlik Partisi Başkanı Sergey Aksenov hükümet başkanlığına atandı. 16 Mart 2014'te yapılan referandumun ardından Rusya, Kırım'ı ilhak etti.
Petro Poroşenko, 25 Mayıs 2014'te Ukrayna'nın devlet başkanı oldu ve Ukrayna-Avrupa Birliği Ortaklık Anlaşması'nın ekonomik bölümünü imzaladı. Siyasi geçmişi olmayan aktör Volodimir Zelenskiy ise 2019'da yapılan seçimi kazandı.
Donbas'tan cephe hattına
Rusya, Ukrayna'nın doğusunda yaşayan Rusça konuşanların Kiev yönetimi tarafından istismar edildiği ve soykırıma maruz bırakıldığı iddiasıyla 24 Şubat 2022'de Ukrayna'ya yönelik savaşı başlattı. Dört yılı aşkın süredir devam eden çatışmalar sırasında Rusya, Donetsk, Luhansk, Herson ve Zaporijya'yı ilhak ettiğini açıkladı.
Donbas, Harkiv, Sumi, Herson, Zaporijya ve Dnipropetrovsk bölgelerinde çatışmalar sürüyor. Rusya'nın ana baskısı Donbas'ta devam ederken, Rus ordusunun 2026'da ulaşım ve lojistik açısından önemli Pokrovsk şehrini ele geçirmesinin ardından Konstantinivka çevresindeki saldırılarını yoğunlaştırdığı bildiriliyor.
Volodimir Zelenskiy, yıl başından bu yana Ukrayna topraklarının 990 kilometrekaresinin işgal edildiğini, 820 kilometrekaresinde ise yeniden kontrol sağlandığını açıkladı. Ukrayna ordusu füze saldırılarına karşı savunma desteği isterken, uzun menzilli silahlı insansız hava araçları geliştirerek Rusya içindeki stratejik noktalara saldırılar düzenliyor.
Müzakere arayışları ve dış destek
Ukrayna'nın cephedeki ve diplomatik alandaki seyri, Avrupa Birliği ile ABD'nin desteğiyle ilerliyor. ABD Başkanı seçilen Donald Trump, Mart 2025'te Ukrayna'ya silah sevkiyatları ve bazı askeri destekler dahil ABD yardımını durduracağını belirtti. Trump ayrıca Kiev yönetimine Rusya ile anlaşma yapması yönünde baskı uyguladı.
Bu gelişmenin ardından barış müzakereleri başladı. Ancak tarafların talepleri uzlaştırılamadığı için görüşmeler uzun süredir yapılmıyor. Rusya, özellikle Donbas konusunda Ukrayna'nın toprak tavizi vermesini ve NATO gibi bir savunma örgütüne katılmamasını istiyor.
Kiev yönetimi toprak bütünlüğünden vazgeçmiyor ve herhangi bir anlaşmanın güçlü güvenlik garantileri içermesini talep ediyor. Zelenskiy, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile liderler düzeyinde görüşmeye hazır olduğunu yineliyor.
Türkiye, özellikle Karadeniz'de gemilere yönelik saldırıların durdurulması için girişimde bulundu ancak Moskova bu öneriye olumlu yaklaşmadı. Avrupa ülkeleri ise Ukrayna'nın savunmasının güçlendirilmesini ve Rusya üzerindeki baskının sürdürülmesini savunuyor.
Yerinden edilme ve insani bilanço
Ukrayna, bağımsızlığının 35. yıl dönümünü Avrupa'dan gelen çok sayıda temsilcinin katılımıyla kutluyor. Ülke son beş yılı savaş koşullarında geçirirken, Birleşmiş Milletler Mülteciler Komiserliği kayıtlarına göre yaklaşık 10 milyon Ukraynalı yerinden edilmiş durumda.
Çatışmalarda Ukrayna ve Rusya tarafındaki can kayıplarının çok yüksek olduğu tahmin ediliyor. Ukrayna, toprak bütünlüğünü yeniden sağlamak ve Avrupa Birliği ile NATO'ya katılmak için mücadelesini hem cephede hem de diplomasi masasında sürdürüyor.
