Rus feministler savaş baskısı altında yardım ağlarını büyütüyor

Ukrayna'da savaşın başlamasının ardından artan baskılar, Rusya'nın Çelyabinsk bölgesindeki feminist aktivistleri kamusal eylemlerden doğrudan yardım ve okuma kulübü çalışmalarına yöneltti. Aktivistler kürtaj erişimi, aile içi şiddet, evsizlik ve göç alanlarında destek sağlarken feminist olmayan kadınlar ile erkeklerle yeni ittifaklar kurmaya çalışıyor.

Rus feministler savaş baskısıyla yardım ağlarını genişletiyor

Ukrayna'da savaşın başlamasından sonra Rusya'da feminist aktivistler, Kremlin'in geleneksel değerler söylemi ve savaş dönemi sansür yasalarının yarattığı baskı altında çalışma yöntemlerini değiştirdi. Çelyabinsk bölgesinde daha önce sokak eylemleriyle öne çıkan feminist çevre, faaliyetlerini artık büyük ölçüde bir feminist okuma kulübü ve doğrudan yardım ağı üzerinden yürütüyor.

Güvenlik gerekçesiyle Oksana adını kullanan Çelyabinskli bir aktivist, Rus kadınlarının geleceğinin giderek kötüleşeceğini düşündüğünü söyledi. Buna karşın çevresindeki kadınların dayanışma ve bağımsızlık arayışını umut verici bulan Oksana, bazı erkeklerin hayatını kaybettiğini, bazılarının ise fiziksel veya psikolojik olarak engelli hale geldiğini belirtti. Oksana, kadınların yalnızca bir erkeğin varlığına bağlı yaşama fikrini sorgulamaya başladığını ifade etti.

Kamu faaliyetlerinden doğrudan yardıma

Muhalif faaliyetlere yönelik baskılar, kadın hakları savunucularını daha görünmez ve pratik yardım biçimlerine yöneltti. Bazı kadın hakları grupları finansman yetersizliği veya resmi baskılar nedeniyle kapanırken, ülkedeki bazı aktivistler çalışmalarını sürdürüyor.

Marta takma adıyla konuşan bir aktivist, feminist topluluğun devletin sosyal işlevlerinin önemli bir bölümünü üstlendiğini söyledi. Marta'ya göre aktivistler çevrim içi çalışmalardan çok yüz yüze faaliyetlere yöneliyor; çünkü kadınların ihtiyaçları yalnızca bilgiyle sınırlı kalmıyor, para, ilaç ve ulaşım desteğini de kapsıyor.

Bu yardım faaliyetleri, kadınların güvenli kürtaja erişmesini sağlamanın yanı sıra aile içi ve üreme hakları temelli şiddet mağdurlarını, mültecileri, göçmenleri ve evsiz kadınları desteklemeyi de içeriyor. Aktivistler, bir kadının kürtaj hizmetine ulaşabilmesi için başka bir bölgeye götürülmesine de yardımcı oluyor.

Kürtaj erişimine getirilen bölgesel sınırlamalar

Rusya'da kürtaj hakkı hükümet kararnameleri, bakanlık talimatları ve bölgesel düzenlemelerle kademeli olarak sınırlandırılıyor. Feminist Savaş Karşıtı Direniş grubunun yakın tarihli çalışmasına göre, bir kadına gebeliğini sonlandırmaması için sözlü baskı yapılmasını veya maddi bağımlılığından yararlanılmasını suç kapsamına alan düzenlemeler 2023'ten bu yana en az 32 bölgede yürürlüğe girdi.

Rus Ortodoks Kilisesi'nin yayımladığı istatistiklere göre kürtaj, en az 19 bölgede özel kliniklerde yasaklandı. Diğer 25 bölgede ise işlem özel sağlık kuruluşlarının yalnızca yüzde 40'ında yapılabiliyor.

Moskova'daki Kurtarıcı İsa Katedrali

Sibirya'dan Arina adıyla konuşan bir aktivist, yeni kısıtlamaların kendi hayat kararlarını etkilediğini söyledi. Arina, beklenmeyen bir gebelik halinde seçeneği kalmayacağından endişe ettiği için erkeklerle ilişki kurmamaya karar verdiğini belirtti.

Devlet Duması'nda yeni kısıtlama endişesi

Moskova Patrikhanesi'nin ülke çapında kürtaj yasağına yaklaşılması yönündeki kampanyası, muhafazakâr iş çevreleri ile bazı milletvekillerinden destek alıyor. Kadınların Yaşamı adlı yaşam yanlısı hareketin uzun süredir başkanlığını yapan Natalia Moskvitina, eylül ayında kuzeydeki Vologda bölgesini temsilen Devlet Duması'na seçildi.

Moskvitina'nın seçimi, yaygın usulsüzlük iddialarının gölgesinde gerçekleşti. Rusya Kadın Girişimleri İttifakı da Birleşik Rusya'dan Moskvitina'nın adaylığını geri çekmesini isteyen geniş yankı bulan bir kampanya düzenledi.

Moskova'daki Rusya Devlet Duması binası

Aktivistler, Moskvitina'nın Duma'ya girmesinin kürtaj konusunda baskıyı suç kapsamına alan federal bir yasa için yürütülen girişimleri hızlandırabileceği uyarısında bulunuyor. Söz konusu düzenlemenin, üreme tercihleri hakkında bilgi yayımlamayı bile suç haline getirebileceğinden endişe ediliyor.

Arina, kadın bedeninin kadına ait olmadığı yönündeki söylemi savunan bir kişinin Duma'da bulunmasının kadınların güvenliği ve özgürlüğü açısından tehdit oluşturduğunu söyledi. Marta da Moskvitina'nın feminist aktivistlerin çalışmalarını engellemeye çalışmasından endişe ettiğini belirtti.

Feminist olmayan gruplarla ittifak arayışı

Feminist aktivistler, kadın haklarına yönelik baskıya karşı koyabilmek için toplumsal destek alanlarını genişletmeye çalışıyor. Feminist aktivist ve hak savunucusu Dasha Yakovleva, daha önce çalışmalarının ağırlıklı olarak kadınlar ve kuir kişilerle yürütüldüğünü, artık erkeklere feminist bilgi aktarmanın stratejik bir tercih olduğunu söyledi.

Aktivistler, daha önce feminizmle karşılaşmamış veya kendisini "feminist değil ama" diye tanımlayan kadınlarla da iletişim kuruyor. Bu girişimler, kadınların ve kuir kişilerin korunmasına yönelik topluluk ağlarını büyütme çabasının parçası olarak yürütülüyor.

Rusya'daki siyasi muhalefet bölünmüş durumda olsa da feminist aktivistler, ülkenin farklı bölgelerindeki topluluklarla doğrudan çalışmayı sürdürüyor. Yakovleva, feminizmin acil ihtiyaçlarla Rus toplumundaki yapısal sorunları aynı çerçevede ele almaya imkân verdiğini söyledi. Ona göre bu çerçeve kapitalizm, toplumsal roller ve sömürgesizleşme gündeminin birlikte tartışılmasını da sağlıyor.