Kanada ile Avrupa Birliği arasındaki ilişkilerin CETA'nın ötesine taşınmasını isteyen Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, 16 Eylül 2026'da Kanada'nın AB'nin ilk ortak üyesi olabileceğini söyledi. Öneri, ekonomik ilişkilerin yanı sıra güvenlik, savunma ve stratejik iş birliğini içeren kapsamlı bir ittifak kurulmasını öngörüyor.
Bu model Kanada'ya AB üyeliği vermeyecek. Ortak veya özel üye statüsü, Kanada'nın AB karar alma mekanizmalarına tam katılımı olmadan ekonomik güvenlik, savunma, tedarik zincirleri ve stratejik dayanıklılık alanlarında daha yakın iş birliği kurulmasına dayanacak.
CETA'nın ötesinde ekonomik ve stratejik ortaklık
AB ile Kanada arasındaki mevcut ekonomik çerçevenin temelini CETA oluşturuyor. Yeni ittifak önerisi, bu ticari zeminin ortak refah ve ekonomik güvenlik hedefleriyle genişletilmesini ve stratejik tedarik zincirleriyle dayanıklılık alanlarında daha koordineli hareket edilmesini amaçlıyor.
Kanada Başbakanı Mark Carney'nin de AB üyeliği yerine Avrupa ile kendine özgü bir ekonomik ve güvenlik ittifakı aradığı aktarılıyor. Bu yaklaşım, tam üyelikten ayrı bir ortaklık formülünün iki taraf için de değerlendirilebileceğine işaret ediyor.
Avrupa için kriz müdahale mekanizması önerisi
Von der Leyen, Avrupa'daki insansız hava aracı olayları, sabotajlar ve siber saldırılara karşı NATO benzeri bir Avrupa müdahale mekanizması kurulması gerektiğini belirtti. Henüz bu yapının hukuki modeli veya görev tanımı belirlenmiş değil. Öneri, Avrupa'nın krizlere kendi kapasitesiyle yanıt verme gücünü artıracak tamamlayıcı bir mekanizma olarak sunuluyor.
Avrupa Güvenlik Konseyi fikri de bu güvenlik çerçevesinin diğer ayağını oluşturuyor. Von der Leyen, İngiltere, Kanada, Norveç ve Ukrayna gibi ortakların konseyde yer alabileceğini söyledi. Kurum henüz kurulmadığı için üyelik yapısı, karar alma yetkisi ve kararların bağlayıcılığına ilişkin ayrıntılar netleşmiş değil.
AB-Kanada savunma ortaklığı önerinin temelini oluşturuyor
AB ile Kanada, 23 Haziran 2025'te düzenlenen 20. AB-Kanada Zirvesi'nde güvenlik ve savunma ortaklığı imzaladı. Bu anlaşma askeri hareketlilik, birlikte çalışabilirlik, deniz ve uzay güvenliği ile savunma sanayii alanlarında iş birliğinin derinleştirilmesini kapsıyordu.
Şubat 2025'te Kanada Başbakanı Justin Trudeau, Avrupa Konseyi Başkanı António Costa ve Ursula von der Leyen'in Brüksel'deki görüşmesinde ekonomik güvenlik, istikrar ve kurallara dayalı uluslararası düzen başlıkları öne çıktı. 2025-2026 döneminde Kanada'nın Avrupa savunma yapılanmasına ve AB'nin savunma tedarik girişimlerine daha fazla dahil edilmesine yönelik temaslar da yoğunlaştı.
NATO ile görev paylaşımı henüz belirlenmedi
AB ve Kanada NATO içinde ortak savunma bağlarına sahip. 2025 tarihli güvenlik ve savunma belgelerinde NATO'nun Avrupa-Atlantik güvenliğinin temeli olmayı sürdürdüğü ve AB-NATO ortaklığının birbirini tamamladığı vurgulanıyor. Bu nedenle önerilen mekanizmanın NATO'nun yerine geçeceğine ilişkin doğrulanmış bir karar bulunmuyor.
Planın uygulanabilmesi için hukuki çerçevenin oluşturulması, AB ülkeleri arasında siyasi uzlaşmaya varılması ve Kanada'nın AB kurumlarına hangi düzeyde erişeceğinin belirlenmesi gerekecek. Yeni yapı ile NATO arasındaki görev paylaşımının da netleştirilmesi gerekiyor.
Avrupa'nın güvenlik rolü ile ABD'nin transatlantik savunmadaki konumuna ilişkin belirsizlikler önerinin jeopolitik arka planını oluşturuyor. Bununla birlikte AB ile Kanada'nın NATO bağlarını koparmaya yönelik resmi bir karar açıklanmış değil.
