Yeni Delhi’de 12-13 Eylül’de düzenlenen BRICS’in 18. Liderler Zirvesi, Rusya-Ukrayna savaşı, İran-İsrail-ABD çatışması, Çin-Hindistan ilişkileri ve Körfez’deki stratejik ayrışmaların gölgesinde gerçekleştirildi. Zirvenin ana sonucu, farklı jeopolitik önceliklere sahip üyelerin ortak bir bildiri etrafında uzlaşabilmesi oldu.
Çin Dışişleri Üniversitesi’nde misafir öğretim üyesi ve Policy Center for the New South’ta kıdemli araştırmacı Marcus Vinicius de Freitas, BRICS’in NATO veya Avrupa Birliği gibi ortak bir güvenlik doktrini, siyasi sistem ya da uluslararası düzen anlayışı temelinde kurulmadığını belirtti. De Freitas’a göre grubun bütünlüğü, aynı düşünceleri paylaşmasından değil, farklılıklarına karşın koordinasyon kurabilmesinden kaynaklanıyor.
Yeni Delhi bildirisi gerilimlere karşı diyalog çağrısı yaptı
Liderler, Yeni Delhi bildirisinde Orta Doğu’da gerilimin tırmanmasına ilişkin endişelerini dile getirdi. Metinde itidal çağrısı yapılırken diyalog ve diplomasi vurgulandı; ancak bu yaklaşım, üyeler arasındaki temel görüş ayrılıklarını ortadan kaldırmadı.
De Freitas, BRICS’in çeşitliliğinin müzakereleri yavaşlattığını, daha temkinli bir dil kullanılmasına yol açtığını ve iddialı jeopolitik uzlaşmaları sınırladığını ifade etti. Buna karşılık bu çeşitlilik, Küresel Güney’deki farklı önceliklerin aynı platformda buluşmasına imkan sağlıyor.
Ekonomik reform ve ödeme sistemleri gündemdeydi
Zirvede ekonomik işbirliği ile küresel yönetişim başlıkları daha somut bir çerçevede ele alındı. BRICS üyeleri, gelişmekte olan ve yükselen ekonomilerin Uluslararası Para Fonu, Dünya Bankası ve Dünya Ticaret Örgütü’ndeki temsil gücünü artıracak reformlara destek verdi.
Liderler tek taraflı gümrük vergilerine ve zorlayıcı ekonomik önlemlere karşı çıktı. Çok taraflı ticaret sisteminin korunması, sınır ötesi ödemelerin geliştirilmesi, yerel para birimleriyle finansman ve ulusal ödeme sistemlerinin birlikte işlerliğinin artırılması da gündeme taşındı.
Yeni Kalkınma Bankası, kalkınma finansmanını harekete geçirecek araçlardan biri olarak öne çıktı. Ticaret, yatırım ve ödeme bağlantılarını kolaylaştıracak adımların işlem maliyetlerini düşürmesi ve üye ülkelerin ekonomik seçeneklerini çeşitlendirmesi hedeflendi.
Ortak BRICS para birimi için karar çıkmadı
Yeni Delhi Zirvesi’nde ortak BRICS para birimi kurulmasına yönelik herhangi bir karar alınmadı. Bunun yerine yerel para birimleriyle mutabakat, sınır ötesi ödeme sistemlerinin birlikte işlerliği ve rezervlerin çeşitlendirilmesi ayrı başlıklar halinde değerlendirildi.
De Freitas, Yeni Kalkınma Bankası’nın güçlendirilmesiyle ilave finansal seçeneklerin oluşturulmasının, üyelerin henüz benimsemeye hazır olmadığı alternatif bir para birimini ilan etmekten daha önemli olabileceğini söyledi.
Çin-Hindistan rekabeti BRICS diyaloğunu sona erdirmedi
Çin ile Hindistan arasındaki stratejik rekabet ve çözüme kavuşmamış anlaşmazlıklar, iki ülkenin BRICS içindeki varlığını sürdürmesini engellemedi. Grup, taraflar arasındaki sorunları ortadan kaldırmasa da anlaşmazlıkların yönetilmesi için ek bir siyasi diyalog zemini sunuyor.
BRICS üyeleri bir yandan mevcut uluslararası kurumlarda daha fazla nüfuz elde etmeyi isterken diğer yandan bu kurumların dışında yeni araçlar geliştirmeye çalışıyor. Böylece mevcut düzenin reforme edilmesi hedefiyle alternatif mekanizmalar oluşturma çabası birlikte yürütülüyor.
Yeni Delhi Zirvesi, BRICS’in çok kutupluluğun çelişkilerini ortadan kaldırmaktan ziyade bu çelişkileri yönetmeye çalıştığını ortaya koydu. De Freitas, ortak amaçların korunması ve farklılıkların yönetilmesi konusunda grubun kapasitesini geliştirmesinin oluşmakta olan uluslararası düzen açısından belirleyici olacağını belirtti.
