Boşanma, velayet ve Türkiye'de tanınma

Bu sayfa, Ukrayna'da boşanan ya da boşanmayı düşünen Türk vatandaşları için. Ukrayna'da idari ve mahkeme yoluyla boşanmayı, kararın Türk nüfusuna idari yolla tescilini, velayet ve nafaka hükümleri için Türkiye'de tanıma ve tenfizi, çocuğun izinsiz götürülmesine karşı Lahey Sözleşmelerini anlatıyor. Kurallar karmaşık; davalı durumlarda mutlaka avukata danışın.

• Nüfus dairesinde (ДРАЦС) boşanma: yalnız çocuğu olmayan ve boşanmada anlaşan eşler ortak dilekçeyle başvurabilir (Ukrayna Aile Kanunu md. 106).
  • Dilekçe geri çekilmezse boşanma bir ay sonra kayda geçer.
  • Harç: vergiden muaf asgari gelirin yarısı, yani 8,50 grivna.
  • Bir eş haklı bir nedenle gelemezse, onun noter onaylı dilekçesini diğer eş verebilir.
  • İstenen belgeler: pasaport, Ukrayna'da yasal bulunduğunuzu gösteren belge, varsa evlilik belgesi, harç makbuzu. Yabancı makamların belgeleri legalize (apostilli) ve onaylı Ukraynaca tercümeli olmalı.
• Mahkemede boşanma: çocuk varsa ya da eşlerden biri boşanmaya karşıysa boşanma mahkemede görülür. Mahkeme kararıyla evlilik, kararın kesinleştiği gün sona erer. Mahkeme kararı nüfus dairesine gönderilir.
• Sıkıyönetimde nüfus kayıt işlemleri, başvuranın talebiyle herhangi bir nüfus dairesinde yapılabilir.

• Ukrayna'nın devlet hukuki yardım sisteminde birincil hukuki danışmanlık, Ukrayna'nın yargı yetkisi altındaki herkese açıktır: hukuki bilgi, danışmanlık, dilekçe ve şikâyet yazımında yardım (mahkeme belgeleri hariç).
• Mahkemede temsil ve dava belgesi hazırlama ise kanunda sayılan kategorilere verilir.
• Hizmetler devlet bütçesinden karşılanır; ücretsizdir.
• Ücretsiz hat: 0 800 213 103 (Ukrayna içinden).
• T.C. Kiev Büyükelçiliği bünyesinde hukuk danışmanı vardır. Ukrayna'da açacağınız ya da açılmış davalar hakkında randevuyla bilgi alabilirsiniz. Yanınızda T.C. kimlik kartı ya da pasaport, Ukrayna oturma veya çalışma izni ve konuyla ilgili belgeler olsun.

• Yabancı ülke adli veya idari makamlarının boşanma, evliliğin butlanı, iptali ya da mevcut olup olmadığının tespiti kararları, dava açmadan nüfus kütüğüne tescil edilebilir (5490 sayılı Kanun md. 27/A).
• Şartlar:
  • karar, verildiği devletin kanunlarına göre yetkili makamca verilmiş olmalı
  • karar usulen kesinleşmiş olmalı
  • Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmamalı
• Başvuru yeri: kararın verildiği ülkedeki T.C. temsilciliği (Kiev Büyükelçiliği ya da Odessa Başkonsolosluğu); Türkiye'de Bakanlığın belirlediği nüfus müdürlükleri.
• Taraflar birlikte ya da ayrı ayrı başvurabilir. Ayrı başvurular arasındaki süre 90 günü geçemez ve ikinci başvuru farklı bir yere yapılamaz.
• Diğer taraf yabancıysa ya da vefat etmişse, Türk vatandaşı taraf tek başına başvurabilir.
• Başvuru randevuyla şahsen ya da vekil aracılığıyla yapılır. Kiev Büyükelçiliği'nin ücret listesinde bu işlem için masraf görünmüyor.
• İstenen belgeler:
  • başvuru formu (temsilcilikte verilir)
  • onaylı kararın aslı ve noter, T.C. temsilciliği ya da apostil onaylı Türkçe tercümesi
  • kararda kesinleşme şerhi yoksa kesinleştiğini gösteren onaylı belge ve tercümesi
  • kimlik kartı ya da pasaportun aslı ve fotokopisi
  • vekille başvuruda noterde düzenlenmiş fotoğraflı özel vekâletname
  • varsa bu kararla ilgili Türk mahkemesi kararı
• Kararda Ukrayna kimliğiniz kullanıldıysa ve nüfus kaydınızda çok vatandaşlık açıklaması yoksa başvuru reddedilir (bkz. U5.3).
• Doğum tescili yapılmamış çocuklarınız varsa önce onların tescili yapılır.
• İdari tescil reddedilirse kararın tanınması mahkemede, Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'a (MÖHUK) göre istenir.
• Ukrayna mahkeme kararlarına ve nüfus belgelerine apostili Ukrayna Adalet Bakanlığı koyar. Normal süre 2 iş günüdür; ek kontrol gerekirse 20 iş gününe kadar uzayabilir.

• İdari tescil yalnız kanunda sayılan boşanma, butlan, iptal ve evliliğin varlığına ilişkin kararları kapsar.
• Yabancı mahkeme kararının (örneğin velayet ve nafaka hükümlerinin) Türkiye'de icra edilebilmesi, Türk mahkemesinin tenfiz kararına bağlıdır (MÖHUK md. 50).
• Kararın Türkiye'de kesin hüküm ya da kesin delil sayılması için tanıma kararı gerekir (md. 58). Tanımada karşılıklılık şartı aranmaz.
• Görevli mahkeme asliye mahkemesidir. Yetkili yer, karşı tarafın Türkiye'deki yerleşim yeri; yoksa sakin olduğu yer; o da yoksa Ankara, İstanbul ya da İzmir (md. 51).
• Dilekçenin ekleri (md. 53):
  • kararın o ülke makamlarınca onanmış aslı ya da kararı veren mahkemece onanmış örneği ve onaylı tercümesi
  • kararın kesinleştiğini gösteren onaylı belge ve tercümesi
• Tenfiz şartları (md. 54): iki ülke arasında karşılıklılık, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen konu, kamu düzenine açıkça aykırı olmama ve karşı tarafın usulüne uygun çağrılmış olması.
• Ukrayna'da çocuğun hangi ebeveynle yaşayacağı mahkeme ya da vesayet ve kayyumluk makamı (орган опіки та піклування) kararıyla belirlenebilir. Ukrayna sınır kuralları da bu kararlara atıf yapar.

• 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi Türkiye ile Ukrayna arasında 1 Nisan 2008'den beri yürürlükte. Türkiye, Ukrayna'nın katılımını 3 Ocak 2008'de kabul etti.
• Sözleşme, yasal olmayan şekilde götürülen ya da alıkonulan çocuğun alışkın olduğu ülkeye hızla iadesini sağlar. Başvuru her ülkenin merkezi makamına yapılır.
• 1996 Lahey Çocukların Korunması Sözleşmesi (velayet ve kişisel ilişki kararlarının tanınması): Türkiye için 1 Şubat 2017'den, Ukrayna için 1 Şubat 2008'den beri yürürlükte.
• Merkezi makamlar (HCCH kaydı):
  • Türkiye: Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü · Adres: Adalet Bakanlığı Ek Binası, Namık Kemal Mah., Milli Müdafaa Cad. No: 22, Kızılay–Çankaya, Ankara · Telefon: +90 312 414 80 51, +90 312 414 80 52
  • Ukrayna: Adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuki Yardım Dairesi · Adres: Horodetskoho Sok. 13, 01001 Kiev · Telefon: +380 44 279 56 74
• Ukrayna sınır kuralı: 16 yaşından küçük Ukrayna vatandaşı çocuk bir ebeveynle çıkarken diğer ebeveynin noter onaylı muvafakati gerekir. Diğer ebeveyn yabancıysa ve doğum belgesinde kayıtlıysa, sınır kapısında değilse muvafakat aranmaz.
• Türk ebeveyn, çocuğun seyahatine ilişkin muvafakatnameyi T.C. temsilciliğinde noterlik işlemi olarak düzenletebilir.

• Nüfus dairesi (ДРАЦС) ya da ЦНАП — çocuksuz ve anlaşmalı boşanma
• Ukrayna mahkemeleri — çocuklu ya da çekişmeli boşanma; ücretsiz hukuki danışmanlık hattı 0 800 213 103
• T.C. Kiev Büyükelçiliği — boşanma kararının tescili, hukuk danışmanı, noterlik
  • Adres: Panasa Myrnoho Sok. No: 22, 01011 Kiev
  • Telefon: +380 44 281 07 50 (konsolosluk işlemleri hafta içi 14.30–17.30) · Acil: +380 63 211 47 65
  • E-posta: embassy.kiev@mfa.gov.tr
• T.C. Odessa Başkonsolosluğu
  • Adres: Leontovycha Sok. 5, 65014 Odesa
  • Telefon: +380 48 722 79 11, +380 48 722 79 39, +380 48 720 72 00 · Acil: +380 93 711 00 24, +380 93 711 00 26
• Türkiye'de: tanıma ve tenfiz için asliye mahkemeleri; Lahey başvuruları için Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü (diabgm.adalet.gov.tr)
• T.C. Dışişleri Konsolosluk Çağrı Merkezi (7/24): +90 312 292 29 29

• Ukrayna'da boşandıktan sonra kararı Türk nüfusuna tescil ettirmemek. Türkiye'de evli görünmeye devam edersiniz.
• Kesinleşme şerhi olmayan kararla tescil başvurusu yapmak.
• Ukrayna kararının tercümesini onaysız vermek ya da apostil aldırmamak.
• Ukrayna kimliğiyle alınan karar için önceden çok vatandaşlık tescili yaptırmamak.
• Ayrı başvurularda 90 günlük süreyi aşmak ya da ikinci başvuruyu farklı temsilciliğe yapmak.
• Velayet ve nafaka hükümlerinin idari tescille Türkiye'de icra edilebileceğini sanmak.
• Diğer ebeveynin rızası olmadan çocuğu ülke dışına çıkarmanın Lahey Sözleşmesi kapsamında iade sürecine yol açabileceğini hesaba katmamak.

• Ukrayna'da çocuğumuz varsa nüfus dairesinde boşanabilir miyiz? Hayır. Nüfus dairesinde yalnız çocuğu olmayan ve anlaşan eşler boşanabilir.
• Ukrayna'daki boşanmayı Türkiye'de tescil ettirmek için dava açmam gerekir mi? Kural olarak hayır. Kesinleşmiş karar T.C. temsilciliği aracılığıyla idari yolla tescil edilebilir.
• Eşim yabancı ve gelmiyor. Tek başıma başvurabilir miyim? Evet. Diğer taraf yabancıysa Türk vatandaşı tek başına başvurabilir.
• Velayet kararı Türkiye'de geçerli olur mu? Kesin hüküm sayılması için tanıma, icra edilmesi için tenfiz kararı gerekir. Bunun için Türkiye'de asliye mahkemesine başvurulur.
• Boşandım; Türkiye'de hemen yeniden evlenebilir miyim? Kadın için 300 günlük bekleme süresi vardır. Bu süre için mahkemeden kaldırma kararı alınabilir (bkz. U5.1).
• Ukrayna'da ücretsiz avukat bulabilir miyim? Danışmanlık herkese ücretsizdir. Mahkemede temsil yalnız kanundaki kategorilere verilir. Hat: 0 800 213 103.

• Diia – Boşanmanın tescili (No. 00032)
• Diia – Adalet Bakanlığı apostili (No. 01500)
• T.C. Kiev Büyükelçiliği – Konsolosluk işlemleri (boşanma tescili, hukuk danışmanı)
• Konsolosluk randevu sistemi
• 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu
• 5718 sayılı MÖHUK
• HCCH – 1980 Çocuk Kaçırma Sözleşmesi taraf tablosu
• Ukrayna Ücretsiz Hukuki Yardım Sistemi
• Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve AB Genel Müdürlüğü