Hazar Denizi'nin çevresel geleceği, Türkmenistan Cumhurbaşkanı Serdar Berdimuhamedov'un 12 Ağustos'ta verdiği mesajın merkezinde yer aldı. Berdimuhamedov, denizin benzersiz ekosisteminin, biyolojik çeşitliliğinin ve nadir bitki ve hayvan türlerinin korunmasını Türkmenistan'ın öncelikleri arasında saydı.
Türkmenistan Cumhurbaşkanı bu değerlendirmeyi, "Hazar Denizi Ekosisteminin Korunması: Bölgesel İş Birliği ve Sürdürülebilir Kalkınma" başlıklı bilimsel ve uygulamalı konferansa katılanlara gönderdiği mesajda yaptı.
Hazar'ın hukuki ve jeopolitik çerçevesi
Berd Berdimuhamedov, Hazar Denizi'ni barış, dostluk ve iyi komşuluk iş birliğini temsil eden bir deniz olarak tanımladı. Denizin doğal özellikleri ve zengin biyolojik çeşitliliğinin yanı sıra ekonomik ve jeopolitik önem taşıdığını belirtti.
Hazar kıyısındaki halkların tarih boyunca ticari, ekonomik, kültürel ve insani bağlar kurduğunu ifade eden Berdimuhamedov, Türkmenistan'ın girişimiyle Nisan 2002'de Aşkabat'ta düzenlenen ilk Hazar Zirvesi'nin kıyıdaş ülkeler arasındaki iş birliğinde dönüm noktası olduğunu söyledi.
Bu zirvenin, bölgesel siyasi diyaloğun ilerletilmesi, karşılıklı güvenin güçlendirilmesi, Hazar Denizi'nin statüsünün belirlenmesi ve deniz çevresinin korunmasına ilişkin uluslararası hukuki çerçevenin oluşturulması yönündeki kararların önünü açtığını kaydetti.
Mesajda, Hazar Denizi'nin hukuki statüsüne ilişkin sözleşme ile Hazar Denizi Deniz Çevresinin Korunmasına İlişkin Çerçeve Sözleşmesi, kıyıdaş devletler arasında etkili iş birliğinin örnekleri olarak gösterildi.
Hazar Denizi Günü, Türkmenistan'ın yanı sıra Azerbaycan, İran, Kazakistan ve Rusya'da da her yıl 12 Ağustos'ta kutlanıyor. Bu tarih, Hazar Denizi Deniz Çevresinin Korunmasına İlişkin Çerçeve Sözleşmesi'nin yürürlüğe girdiği günü temsil ediyor. Sözleşme 2006'da yürürlüğe girerken, Hazar Denizi'nin hukuki statüsüne ilişkin sözleşme 12 Ağustos 2018'de imzalandı.
Çevre ve ekonomik bağlantılar
Berd Berdimuhamedov, Hazar Denizi'nin ekolojik durumunu iyileştirmek için uluslararası ortaklıkların geliştirilmesine özel önem verdiklerini açıkladı. İklim değişikliği, su kaynaklarının korunması ve deniz çevresinin kirlenmesinin önlenmesi gibi sorunların yalnızca ülkelerin değil, uluslararası toplumun ortak sorumluluğu olduğunu vurguladı.
Türkmenistan'ın Hazar bölgesindeki ülkeler ve uluslararası kuruluşlarla iş birliği yaptığını belirten Berdimuhamedov, Hazar Çevre Girişimi'nin deniz ekosistemini korumak, ortak çabaları birleştirmek ve doğal mirası gelecek nesillere aktarmak bakımından önemli olduğunu söyledi.
2012'de Avaza Milli Turizm Bölgesi'nde gerçekleştirilen ilk Hazar Çevre Forumu'nun ise denizin ekosistemi ve çevresinin korunmasına yönelik deneyim paylaşımı, bilimsel araştırmaların ilerletilmesi ve kurumlar arası iş birliğinin genişletilmesi açısından önem taşıdığını ifade etti.
Türkmenistan Cumhurbaşkanı, Hazar bölgesinin ekonomik potansiyelinin etkin biçimde kullanılması amacıyla ulaştırma ve lojistik, enerji, sanayi ve ticaret alanlarında ortaklıklar kurulması için de girişimlerde bulunduklarını belirtti.
Türkmenistan'ın girişimiyle 12 Ağustos 2019'da Avaza'da düzenlenen ilk Hazar Ekonomik Forumu'nda ulaştırma, enerji, yatırım ve turizm başta olmak üzere çeşitli alanlardaki iş birliği imkânlarının ele alındığını hatırlattı.
Aşkabat'ta 29 Haziran 2022'de düzenlenen 6. Hazar Zirvesi'nin de kıyıdaş devletler arasındaki siyasi, ekonomik, çevresel ve insani iş birliğinin yönlerini belirleyen önemli bir toplantı olduğunu söyledi.
Berd Berdimuhamedov ayrıca Türkmenbaşı Uluslararası Deniz Limanı'nın Avrupa ile Asya arasındaki ticari ve ekonomik bağlantıların genişlemesine katkı sunduğunu, Türkmenistan'ın uluslararası ulaştırma ve lojistik sistemindeki rolünü güçlendirdiğini kaydetti.
Ortak çevre politikası çağrısı
Hazar Denizi Günü çerçevesinde düzenlenen konferans ve diğer etkinliklerin denizin doğal kaynaklarının korunması ve bilimsel olarak incelenmesi, uygun bir çevre oluşturulması ve kıyıdaş ülkeler arasındaki dostane ilişkilerin geliştirilmesi açısından önem taşıdığını belirtti.
Berd Berdimuhamedov, Türkmenistan'ın yürüttüğü Hazar Çevre Girişimi'nin yanı sıra bu etkinliklerin bölgesel ortak çabaların güçlendirilmesine katkı sağladığını ifade etti.