Rusya’da nakit varlıklar 2,1 trilyon ruble arttı

Rusya’da hanehalkı ve işletmelerin nakit varlıkları 2026’nın ilk aylarında 2,1 trilyon ruble yükselerek savaşın başlamasından bu yana en büyük artışı kaydetti. Kartlı ödemelerdeki kesintiler, mevduat endişeleri, kayıt dışı işletme faaliyetleri ve düşen faizler nakit talebini artırdı.

Rusya’da nakit varlıklar savaş sonrası rekorla 2,1 trilyon ruble arttı

Rusya’da dolaşımdaki nakit, 2026’nın ilk aylarında hanehalkı ve işletmelerin çekimleriyle 2,1 trilyon ruble, yaklaşık 25,3 milyar dolar arttı. Böylece savaşın başlamasından bu yana kaydedilen en yüksek yükseliş görüldü.

Bu artış, ocak-ağustos 2023 döneminde nakit varlıklara eklenen 1,8 trilyon rublelik miktarı da aştı. O dönemdeki hareketlilik, askeri seferberlik sırasında Rusya’dan ayrılan kişilerin para çekmesine, kısa süren Wagner isyanının yarattığı paniğe ve Ukrayna’da savaşan paralı askerlerle bağlantılı kayıt dışı ödemelere bağlanmıştı.

Dolaşımdaki nakitte rekor öngörüsü

Sberbank, Rusya’daki nakit dolaşımının 2026 genelinde 3,8 trilyon ruble, yaklaşık 45,8 milyar dolar büyüyebileceğini hesaplıyor. Bu tahmin gerçekleşirse yıllık artış şimdiye kadarki en yüksek seviyeye ulaşacak.

Nakit çekimlerinin şubat ayında hızlanması, Rusya’nın Ukrayna’dan gelebilecek insansız hava aracı saldırılarına karşı mobil iletişim sinyallerini düzenli biçimde kesmeye başlamasıyla aynı döneme denk geldi. Sinyal kesintileri kart terminallerini ve mobil bankacılık uygulamalarını kullanılamaz hale getirdi.

Moskova’da yaşayan ve haberlerde takma adla anılan Artyom, ilkbaharda şehir genelindeki internet kesintileri sırasında kartların çalışmadığını söyledi. Artyom’a göre market alışverişleri ile hizmet ödemelerinde nakit tek seçenek haline geldi. Samara bölgesinde yaşayan Svetlana ise yılın ilk aylarında süpermarketlerde kartla ödeme sırasında düzenli sorunlar yaşadığını belirtti; internet kesintilerinin yaz aylarında büyük ölçüde sona erdiğini ifade etti.

Mevduat ve seferberlik endişesi

Bankalardaki birikimlere yönelik kamuoyu kaygısı da nakit talebini besledi. Komünist Parti lideri Gennadi Zyuganov, haziran ayında Rusların bankalarda tuttuğu 67 trilyon rublelik birikimin bankacıları zenginleştirdiğini söyledi ve bu kaynakların imalat ya da savaş çabası için kullanılması gerektiğini savundu.

Fora-Bank Genel Müdür Yardımcısı Dmitri Orlov, yüksek nakit çekimlerinin internet kesintilerinin yanı sıra kamu görevlilerinin banka mevduatlarının dondurulabileceği yönündeki huzursuzluk yaratan açıklamalarına karşı tedbir alma isteğini yansıttığını söyledi.

Yeniden askeri seferberlik yapılacağına ilişkin söylentiler de bazı kişileri yurt dışına taşınma seçeneklerini araştırmaya yöneltti. Rus banka kartlarının yurt dışında çalışmaması nedeniyle ülkeyi terk etmeyi planlayanların avro veya dolar satın alabilmek için nakit çekmesi gerektiği aktarıldı.

Vergi yükü işletmeleri nakde yöneltti

Nakit kullanımındaki yükselişte işletmelerin davranışları da etkili oldu. Hükümet, ocak ayında katma değer vergisini yüzde 20’den yüzde 22’ye çıkardı ve şirketlerin vergi ödemek zorunda olduğu gelir eşiğini düşürdü.

Bazı küçük işletmeler, bu sınırın altında kalmak veya giderlerini azaltmak amacıyla kayıt dışı çalışmayı seçiyor. Moskova ile küçük bölgesel kentlerdeki bazı dükkânlar, kahve stantları, tamirciler ve oteller elektronik ödeme yerine nakit istiyor. Bazı işletmeler ise nakit ödemelere küçük indirimler uyguluyor.

Sberbank Finans Direktörü Taras Skvortsov, bankacılık sisteminden çıkan paranın başlıca nedeninin şirketlerin "gri piyasa" işlemlerinde kullanmak üzere nakdi dolaşımda tutması ve bankalara geri yatırmaması olduğunu söyledi. Bu eğilim, Rusya’daki kayıt dışı ekonominin büyümesine ve vergi kaçakçılığının artmasına katkı sağlıyor.

Kayıt dışı ekonominin gayrisafi yurt içi hasılanın yaklaşık yüzde 11’ine karşılık geldiği tahmin ediliyor. Vergi bağlantılı suçlar ise 2026’nın ilk yarısında yıllık bazda yüzde 17 arttı.

Nakit artışının bankalara etkisi

Bankacılık sistemi dışına çıkan nakit, bankaların tüketicilere kredi vermek veya bütçe açığı ile altyapı projelerini finanse eden devlet tahvillerini satın almak için kullanabileceği sermayeyi azaltıyor.

Skvortsov, likidite sıkışıklığının ilerleyen dönemde Merkez Bankası’nı destek tedbirleri almaya zorlayabileceği uyarısında bulundu.

Buna karşın nakit artışı toplam para arzı içindeki payıyla değerlendirildiğinde daha sınırlı bir görünüm sunuyor. Dolaşımdaki nakit ocak-temmuz döneminde yüzde 11,7 büyüdü. Bu oran 2023’teki seviyeye yakın kaldı ve Kovid-19 salgınının en yoğun döneminde kaydedilen yüzde 22,4’lük artışın altında gerçekleşti.

Nakit, Rusya’nın M2 olarak tanımlanan toplam para arzının yaklaşık yüzde 15’ini oluşturuyor ve bu oran büyük ölçüde istikrarını korudu.

Moskova merkezli ekonomist Yegor Susin, nakdin piyasa payındaki uzun süreli düşüş eğiliminin tersine döndüğünü söyledi. Susin, mevsimsel dalgalanmalar hesaba katıldığında genel tablonun aşırı bir duruma işaret etmediğini belirtti.

Alman Uluslararası ve Güvenlik İşleri Enstitüsünden ekonomist Janis Kluge, nakdin yanı sıra kolay erişilebilen cari hesap bakiyelerinde de artış görüldüğüne dikkat çekti. Kluge, hanehalkı ve işletmelerin paralarını vadeli tasarruf hesapları yerine daha likit varlıklarda tutmasının temel nedeninin düşen faiz oranları olduğunu belirtti.

Rusya Merkez Bankası geçen ay politika faizini art arda 10’uncu kez indirerek yüzde 14’e çekti. Faiz oranı bir yıl önce yüzde 18 seviyesindeydi. Faizlerdeki düşüş, birikimleri tasarruf hesaplarında tutmayı daha az cazip hale getirdi.