Alman Deutsche Bank, çalışanları ve dış denetçilerin yaptırım ve mali suç riskleri konusunda uyarılarına rağmen oligarklar arasındaki büyük Rus müşterilerini uzun yıllar korudu. Bu bilgiler, 17 Kasım Salı günü yayımlanan uluslararası Inside Deutsche Bank araştırmasının materyallerinde yer aldı.
Araştırmanın temelini, 15 milyondan fazla iç yazışma, toplantı tutanağı, risk değerlendirmesi ve şüpheli işlem raporu oluşturuyor. Belgeler, bankadaki iki ihbarcı tarafından kopyalanarak Hint gazeteci Josy Joseph ile Güney Afrikalı gazeteci Khadija Sharife'a teslim edildi. Çalışmayı Güney Afrika merkezli kâr amacı gütmeyen Barracuda Media koordine etti; projeye Financial Times, The New York Times, Der Spiegel, Le Monde ve ZDF'nin yanı sıra 50'den fazla medya kuruluşundan 200'den fazla gazeteci katıldı. İhbarcılar, en çok bankanın Rus oligarklarla ve Rus parasıyla olan bağlantılarından endişe duyduklarını belirtti.
“Son derece düşük ihtimal”
The New York Times'ın haberine göre banka, 2014'te Kırım'ın ilhak edilmesinin ardından Rusya'daki varlığını küçülttü ancak pazardan çekilmedi. Kasım 2020 tarihli Rusya stratejisine ilişkin iç değerlendirmede, Rusya'daki yaklaşık 160 uluslararası özel bankacılık müşterisinden 17'sinin ABD Hazine Bakanlığı'nın sözde “Kremlin listesi”nde yer aldığı ve bu müşterilerin portföy gelirlerinin yüzde 47'sini sağladığı belirtildi. İncelemenin yazarları, listedeki tüm kişilere kapsamlı yaptırım uygulanması ihtimalini “son derece düşük” olarak nitelendirdi.

Yayımlanan haberlerde adı geçen müşteriler arasında Roman Abramoviç, Alişer Usmanov, Andrey Melnichenko, Aleksey Mordaşov, Oleg Deripaska ve Gennadi Timçenko bulunuyor. Belgelere göre banka, 2015'ten itibaren varlıklı Rus müşterilerini “yeniden konumlandırarak” bu müşterilere İsviçre ve Lüksemburg'da yoğunlaştı. 2015 Ekim'ine gelindiğinde, bankanın 6,8 milyar dolarlık Rus müşteri işinin yüzde 60'ı İsviçre'de bulunuyordu. Daha sonra iç yazışmalarda, bu ülkelerdeki bankacılık gizliliğinin yabancı makamlara veri aktarımını sınırladığı belirtildi. Projeye katılan Alman televizyon kanalı ZDF, bankanın Rus müşterilerinin Kıbrıs'ı Avrupa Birliği'ne açılan bir “arka kapı” olarak kullandığını açıkladı.
Banka, 2021'in sonlarında savaş ihtimalini “oldukça düşük” olarak değerlendirdi ve Moskova'da yeni bir genel merkez açtı. 24 Şubat 2022'de Ukrayna'da savaşın başlamasının ardından bankanın yöneticisi Christian Sewing, başlangıçta derhal ayrılmanın bankanın değerleriyle çelişeceğini savundu; ancak Deutsche Bank ertesi gün işgali kınayarak Rusya'daki faaliyetlerini sonlandıracağını açıkladı. ABD Adalet Bakanlığı Rus müşterilere ilişkin verileri istediğinde banka, araştırmanın bulgularına göre İsviçre ve Lüksemburg'daki bankacılık gizliliğine atıfta bulunarak sınırlı listeler sundu.
Bankanın yanıtı ve piyasanın tepkisi
Deutsche Bank, anlatılan olayların eski yıllara ait olduğunu ve bazı durumlarda üzerinden neredeyse 20 yıl geçtiğini açıkladı. Bankaya göre Rusya'yla bağlantılı müşteriler, yaptırım denetimi ve nihai faydalanıcıların belirlenmesi de dahil olmak üzere geçerli tüm kontrollerden geçti; banka 2014'ten bu yana bu tür 900 müşteriye hizmet vermeyi sonlandırdı ve Rusya kaynaklı risklerini önemli ölçüde azalttı. 2019-2025 yılları arasında kontrol sistemlerine 7 milyar avro aktarıldı. Şirket, “Deutsche Bank bugün farklı bir banka” açıklamasını yaptı.

Yatırımcılar haberlere satışlarla tepki verdi: Reuters'ın haberine göre Deutsche Bank hisseleri salı günü yüzde 6'dan fazla değer kaybetti. Bu, Nisan 2025'ten bu yana en sert düşüş oldu. Consorsbank'ın baş piyasa analisti Jochen Stanzl, yatırımcıların öncelikle Sewing'in konumunun zayıflama ihtimalinden endişe duyduğunu, ancak kendi değerlendirmesine göre haberlerin özünde fazla yeni bilgi içermediğini söyledi. Avrupa Parlamentosu üyelerinden biri, banka yöneticisini açıklama yapmak üzere parlamentoda konuşmaya çağırdı. Araştırmaya katılanlar bu hafta yeni haberler yayımlayacaklarını açıkladı.
Fotoğraf: Wikimedia Commons (Leonhard Lenz, CC0), Getty Images, Bloomberg.