Türk dünyası, hem Kazan'da hem de Ankara'da hatırlanan düşünür Yusuf Akçura'nın 150. yıl dönümünü anıyor. «БИЗНЕС Online»ın aktardığına göre Akçura, eski takvimle 2 Kasım'da, yeni takvimle 15 Kasım 1876'da günümüzde Ulyanovsk olarak bilinen Simbirsk'te, kumaş fabrikası sahibi Hasan Akçurin'in ailesinde doğdu. Doğum tarihiyle ilgili kaynaklarda başka tarihler de yer alıyor.
Simbirsk'ten İstanbul, Paris ve Kazan'a
Babasının ölümünün ardından annesi onu İstanbul'a götürdü. Akçura burada askerî okula girdi ancak 1897'de sultana karşı komplo şüphesiyle tutuklandı. Hakkındaki idam cezası, Libya'da müebbet sürgüne çevrildi. Akçura buradan bir tekneyle Tunus'a, ardından Fransa'ya kaçtı. Paris'te Özgür Siyasal Bilimler Okulunda öğrenim gördü ve Sorbonne'da dersleri takip etti.
Türkiye'ye dönme imkânı bulunmayan Akçura, Kazan'a gelerek siyaset üzerine yazan ilk Tatar gazetecilerden biri oldu. Avukat Saidgirey Alkın'la birlikte Kazan Valiliğindeki ilk gazete olan «Kazan Muhbiri»ni yayımladı, «Muhammediye» medresesinde tarih ve coğrafya dersleri verdi ve «İttifak el-Müslimin» partisinin kuruluşuna katıldı. Akçura, başlıca eseri «Üç Tarz-ı Siyaset»i Rusya'da yazdı; eser Kahire'de yayımlanan «Türk» dergisinde yayımlandı.

Atatürk'ün yanında
Akçura, 1908'de kesin olarak İstanbul'a taşındı. Cumhuriyetin kuruluş yıllarında Mustafa Kemal'i destekledi. 1923'ten itibaren Türkiye Büyük Millet Meclisi milletvekilliği yaptı, cumhurbaşkanına kültür ve siyaset konularında danışmanlık verdi ve İstanbul ile Ankara'daki üniversitelerde ders verdi. Ekim 1923'te, İtilaf Devletlerinin işgali altında kalan İstanbul'un teslimine ilişkin protokolü parlamento adına imzaladı.
Akçura, 1931'de Türk Tarih Kurumunun başına geçti. 1932'de ise Atatürk'ün görevlendirmesiyle I. Türk Tarih Kongresinin çalışmalarını yönetti. 11 Mart 1935'te hayatını kaybeden Akçura, İstanbul'daki Edirnekapı Mezarlığı'na defnedildi.

Kazan'daki hatırası
RT Bilimler Akademisi Merdjani Tarih Enstitüsü Direktörü Radik Salihov, «БИЗНЕС Online»a verdiği röportajda Akçura'yı Tatar cedidizminin önde gelen temsilcilerinden biri olarak nitelendirdi. Salihov, Akçura'nın Kazan'da geçirdiği dört yıl boyunca yeni usul eğitimin gelişimine önemli katkı sunduğunu ve bu medreselerden birinin kurucusunun reform faaliyetleri hakkında ilk kitabı yazdığını belirtti. Kazan'ın Novaya Sosnovka yerleşiminde caddelerden biri Yusuf Akçurin'in adını taşıyor.
Fotoğraf: Wikimedia Commons (kamu malı; Sureta, CC BY-SA 4.0)