İtalya ile Arnavutluk arasında uygulanan göçmen gözaltı düzenlemesi, Uluslararası Af Örgütü'nün sona erdirilmesi çağrısıyla yeniden gündeme geldi. Örgüt, açık denizde yürütülen uygulamanın sığınmacı ve göçmenlerin güvenliği, özgürlüğü ve insan hakları açısından risk oluşturduğunu açıkladı.
Uluslararası Af Örgütü'nün 2023 tarihli anlaşmaya ilişkin brifinginde, yüzlerce kişinin zorla Arnavutluk'taki merkezlere nakledildiği belirtildi. Örgüt, bu tesislerde avukatlara ve mahkemelere erişimin kısıtlı olmasının sığınma başvurusu yapma ve adalete ulaşma imkanlarını zayıflattığını kaydetti.
Arnavutluk'a yapılan transferler
İtalya, Ekim 2024 ile Ocak 2025 arasında gerçekleştirilen üç operasyonla uluslararası sulardan 74 kişiyi doğrudan Arnavutluk'a taşıdı. İtalyan mahkemelerinin gözaltı kararlarını bozmasının ardından bu transferler durdu.
Mart 2025'te değiştirilen anlaşma, İtalya'da tutulan ve sınır dışı edilme kararı bulunan erkeklerin Arnavutluk'a gönderilmesine imkan tanıdı. Uluslararası Af Örgütü, değişiklikten sonra çoğunluğu ırksallaştırılmış olarak tanımlanan 500'den fazla erkeğin Gjader Gözaltı Merkezi'ne sevk edildiğini bildirdi.
Merkezde kaydedilen kritik olaylar
Örgüt, 11 Nisan ile 16 Mayıs 2025 arasında Gjader Gözaltı Merkezi'nde 42 kritik olay belgeledi. Bu olaylar arasında en az iki asma girişimi, birkaç kendine zarar verme vakası ve kırılan camlar nedeniyle üç kişinin yaralandığı bir protesto yer aldı.
Uluslararası Af Örgütü ayrıca İtalya hükümetini bağımsız denetim ile parlamenter gözetimi kısıtlamakla suçladı. Arnavutluk'taki kişilerin İtalyan yargı yetkisi altında bulunmasına rağmen merkezin İtalya'ya uzak olması ve avukatlara, mahkemelere ve diğer güvencelere erişimin sınırlı kalması, örgüte göre sığınma hakkı ile adalete ulaşmayı zayıflattı.
Uluslararası Af Örgütü Avrupa Kurumları Ofisi Direktörü Eve Geddie, açık denizde gözaltı uygulamasının göçü caydırmayı ve göç eden kişilere yanıt verme sorumluluğundan kaçınmayı hedeflediğini söyledi. Geddie, İtalya-Arnavutluk modelinin İtalya'nın insan hakları yükümlülükleriyle uyumlu biçimde uygulanamayacağını ifade etti.
Beş yıllık düzenlemenin mali boyutu
Beş yıllık anlaşma Şubat 2024'te yürürlüğe girdi. İtalya'nın uygulamanın işletilmesi için 2028'e kadar 670 milyon avrodan, yani 783 milyon dolardan fazla kaynak ayırdığı bildirildi.
Uluslararası Af Örgütü, İtalyan makamlarından anlaşmayı feshetmelerini istedi. Örgüt ayrıca gözaltı yerine alternatif yöntemlerin kullanılmasını ve sığınma prosedürleriyle insan onuruna uygun kabul hizmetlerine İtalya topraklarında etkili erişim sağlanmasını talep etti.
