Tacikistan, Rusya’dan gelen petrol ürünlerine yüksek bağımlılığın ve iç piyasadaki fiyat artışlarının ardından alternatif yakıt kaynakları arıyor. Duşanbe yönetimi Çin, Kazakistan, Türkmenistan, İran ve Belarus’la ek tedarik seçeneklerini görüşürken, Orta Asya ülkelerinin ortak rafineri kurması da uzun vadeli seçenekler arasında yer alıyor.
Ülkenin petrol ürünleri ithalatının yüzde 90’dan fazlası Rusya’dan karşılanıyor. Rusya’nın 2026’da benzin, dizel ve diğer petrol ürünlerinin ihracatına getirdiği kısıtlamaları 31 Ocak 2027’ye kadar uzatması, Tacikistan’ın tedarik güvenliği arayışını öne çıkardı.
Tacikistan’da dizel fiyatı 1,96 dolara çıktı
Tacikistan Cumhurbaşkanı İmamali Rahman, 28 Temmuz’da ilgili kurumlara akaryakıt ve sıvılaştırılmış gaz tedarikini hızlandırmaları, iç piyasanın ihtiyaçlarını karşılamaları ve fiyat istikrarını korumaları talimatını verdi.
Antimonopoly Service verileri, ülkenin 2026’nın ocak-haziran döneminde yaklaşık 600 bin ton petrol ürünü ithal ettiğini gösterdi. İthalat, 2025’in aynı dönemine kıyasla yüzde 6,4, yani 35,9 bin ton arttı.
Bu ithalatın yüzde 91,1’i Rusya’dan geldi. Belarus yüzde 2,8, Türkmenistan yüzde 1,9 pay alırken Kazakistan ve Özbekistan’ın payı yüzde 1’er, Kırgızistan’ın payı yüzde 0,9 oldu. Diğer ülkelerin toplam payı ise yüzde 1,5 olarak kaydedildi.
İthal petrol ürünlerinin yılın ilk altı ayındaki ortalama sözleşme bedeli de geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 4,8 yükseldi.
Tacikistan Ulaştırma Bakanlığı, küresel petrol fiyatlarındaki yükselişin dizel maliyetlerini artırdığını açıkladı. Dizelin litre fiyatı 10,40 somoniden yaklaşık 16-18 somoniye çıktı; bu artış fiyatı 1,13 dolardan 1,74-1,96 dolar aralığına taşıdı.
Bakanlık, dizeldeki maliyet artışının kara yollarının yapım, onarım ve bakım giderlerini de yükselttiğini bildirdi.
Duşanbe alternatif tedarikçileri değerlendiriyor
Tacikistan Enerji ve Su Kaynakları Bakanı Daler Cuma, 29 Temmuz’da Çin’in Duşanbe Büyükelçisi Guo Zhijun’la Çin’den benzin ve dizel yakıtı alınması ihtimalini görüştü.
İmamali Rahman aynı gün Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev’le Kazakistan’dan petrol ürünü sevkiyatının artırılmasını ele aldı. Tacikistan yönetimi Türkmenistan, İran ve Belarus’la da olası yakıt tedarikini görüşüyor.
Rusya’nın ihracat kısıtlamaları tedarik baskısını artırdı
Rusya, iç piyasadaki fiyatları istikrara kavuşturmak amacıyla 2026 boyunca benzin, dizel ve diğer petrol ürünlerinin ihracatını birkaç kez sınırladı. Kısıtlamaların bir bölümü 30 Temmuz’da 31 Ocak 2027’ye kadar uzatıldı.
Söz konusu adımlar, petrol fiyatlarındaki dalgalanmaların ve Rusya’daki petrol rafinerisi altyapısına yönelik Ukrayna kaynaklı insansız hava aracı saldırılarının ardından uygulandı. Rus yetkililer, bu saldırıları ihracat kısıtlamalarının doğrudan nedeni olarak açıklamadı.
Enerji ve Finans Enstitüsü Vakfı petrol piyasası uzmanı Maksim Şevrənkov, Rusya ile Tacikistan arasındaki gümrüksüz yakıt tedarikine ilişkin hükümetler arası anlaşmanın mevcut kısıtlamaların dışında kaldığını söyledi.
Şevrənkov, Rusya’nın Tacikistan’ın ithal yakıt tüketiminin yüzde 90’dan fazlasını karşıladığını, ancak ülkenin ihtiyaç duyduğu miktarların kısa sürede tamamlanabilecek seviyede olduğunu belirtti. İlk yarıda Rusya’dan demir yoluyla doğrudan yaklaşık 200 bin ton benzin gönderildi; bu miktar geçen yılın seviyesine yakın gerçekleşti.
Uzman, dizel tedarikinin daha zor olduğunu, sevkiyatın bir aydan kısa sürede toparlanabileceğini ve Tacikistan’ın yaklaşık 1,5-2 aylık yakıt stokuna sahip olduğunu ifade etti.
Çin’den yakıt tedarikinde lojistik ve maliyet sorunu
Şevrənkov’a göre Çin’le yürütülen temasların amacı, Rusya’dan sevkiyatların uzun süreli düşmesi ihtimaline karşı yedek bir kanal oluşturmaktan ibaret. Uzman, Çin yakıtının daha karmaşık lojistik nedeniyle Rus ürünlerinden belirgin biçimde pahalı olacağını söyledi.
Tacikistan ile Çin arasında doğrudan demir yolu bağlantısı bulunmuyor. Büyük hacimli taşımalar için Kazakistan üzerinden demir yolu güzergahı daha uygun olabilir; ancak maliyet ve lojistik sorunları, Çin’le uzun vadeli bir sözleşme yapılmasını zorlaştırabilir.
Şevrənkov, Rus rafinerilerindeki bakım çalışmalarının tamamlanmasından sonra Tacikistan’a yönelik sevkiyatların hızla artırılabileceğini de belirtti.
İpek Yolu-Konsolidasyon Yolu Ulusal Fonu Başkanı Abdulgani Mamadazimov, Çin’den büyük ölçekli yakıt tedarikinin sınırlı kalabileceğini söyledi. Mamadazimov, iki ülke arasında doğrudan demir yolu ve petrol boru hattı bulunmadığı için sevkiyatın Kazakistan ve Özbekistan demir yollarından geçmesinin maliyeti artıracağını kaydetti.
Mamadazimov, mevcut koşullarda Kazakistan’dan yakıt alımının daha mantıklı ve daha ucuz olacağını savundu. Rusya’dan sevkiyat risklerini değerlendirirken Ukrayna’ya ait insansız hava araçlarının Rusya’daki petrol rafinerisi altyapısına yönelik saldırılarını da gündeme getirdi.
Uzman, Rus yakıtının gümrüksüz tedarik mekanizmasının Rusya ile Tacikistan arasındaki askeri iş birliği ve iş gücü göçü gibi daha geniş anlaşmalar bütünü içinde şekillendiğini söyledi. Rus petrol ürünlerinin uzun süre azalmasının Rusya’nın Tacikistan ve genel olarak Orta Asya’daki stratejik varlığını etkileyebileceğini öne sürdü.
Mamadazimov ayrıca Çin açısından Tacikistan’ın ulaşım sektöründe başka bir fırsat bulunduğunu, Çin’den ülkeye daha fazla elektrikli araç ihraç edilebileceğini ifade etti.
Orta Asya için ortak rafineri önerisi
İmamali Rahman, Çin ve Kazakistan’la yakıt tedariki görüşmelerinden iki gün sonra, 31 Temmuz’da Orta Asya ülkelerinin modern teknolojiler kullanarak büyük bir petrol rafinerisini ortaklaşa kurma ihtimalini değerlendirmesini önerdi.
Rahman, kurulacak tesisin bölge ülkelerinin petrol ürünleri ihtiyacını dikkate alması gerektiğini belirtti. Öneri, Tacikistan’da fiyat istikrarının korunması talimatının ve Duşanbe’nin birden fazla ülkeyle ek tedarik görüşmelerinin ardından geldi.
Tacikistan yönetimi, Rusya’dan gelen yakıtı bırakma ya da bu tedariki tamamen Çin ürünleriyle değiştirme niyetini açıklamadı. Duşanbe kısa vadede alternatif sevkiyat kanallarını, uzun vadede ise bölgesel yeni üretim kapasitesini değerlendiriyor.
