Ukrayna savaşında Rusya'nın kadın askerlerden yararlandığı alanlar muharip görevlere doğru genişledi. Sağlık ve destek hizmetleriyle sınırlı olmayan görevler arasında insansız hava aracı operatörlüğü, keskin nişancılık, makineli tüfek kullanımı ve saldırı birlikleri de bulunuyor.
Şubat 2022'den bu yana savaşta görev yapan en az 50 Rus kadınının öldüğü bildirildi. Kadın askerler arasındaki yıllık kayıp sayısı 2022'de 5 iken 2025'te 15'e çıktı; 2026'nın ilk yarısında 12 kadın hayatını kaybetti.
Orduda kadınlara açılan görevler
Rusya Silahlı Kuvvetlerinde 2022'nin başında 310 bin kadın çalışıyordu. Bunların yaklaşık 40 bini askerî personeldi. Dönemin Savunma Bakanı Sergey Şoygu, Mart 2023'te Ukrayna'da 1.100 kadının konuşlandırıldığını açıklamıştı. Bu rakamın, savaş boyunca kadın personel için açıklanan tek resmî sayı olduğu aktarıldı.
Kadınlar Rusya'nın tüm bölgelerinde askerî sözleşme imzalayabiliyor. İşe alım ilanlarında çoğunlukla 18-45 yaşlarındaki, en az ortaöğretim mezunu ve sabıka kaydı bulunmayan Rus vatandaşları aranıyor. Teklifler arasında erkeklerle eşit ikramiye, maaş ve sosyal haklar yer alıyor.
Savunma Bakanlığı ile yapılan sözleşmeler savaş sona erene kadar otomatik biçimde uzatılıyor. 2025'in sonlarından itibaren en az beş kentteki üniversitelerde ve Ulyanovsk bölgesinde kadın öğrencilere yönelik işe alım faaliyetleri yürütüldü. Krasnoyarsk'taki bir kolejde ise yalnızca kadınların katıldığı kapalı bir toplantı yapıldı.
İlanlardan cephe görevlerine
Bazı işe alım kampanyaları kısa sürdü. Tomsk bölgesindeki bir kampanya 10 gün devam etti. Bir Telegram kanalı da Mart 2026'da yeniden başlattığı alımları haziran ayında insansız hava aracı, haberleşme, lojistik ve ikmal görevlerini içerecek şekilde genişletti. Başvuruların, yoğun talep gerekçesiyle daha sonra kapatıldığı bildirildi.
Adaylara bazı durumlarda sözleşmelerin bir yıl sonra sona erdirilebileceği ve kadınların saldırı birliklerine ya da cephe hattına gönderilmeyeceği söylendi. Ancak uygulamada Savunma Bakanlığı sözleşmelerinin savaş devam ettiği sürece uzatıldığı, kadınların da cephe hattında ve saldırı görevlerinde bulunduğu aktarıldı.
Savaşın ilk döneminde Rusya kadınları ağırlıklı olarak sağlık görevlisi ve aşçı olarak almaya çalıştı. 2023'e gelindiğinde gönüllü oluşumlar kadın keskin nişancılar, insansız hava aracı operatörleri, elektronik harp uzmanları ve saldırı birlikleri için ilanlar yayımladı. Ayrıca 2024'ün sonlarında Sibirya'daki cezaevlerinden 80'den fazla kadının, mahkûmiyet kayıtlarının silinmesi karşılığında sağlık görevlisi olarak ayrıldığı belirtildi. Bu uygulamanın daha sonra sona ermiş göründüğü kaydedildi.
Bir kadın İHA operatörünün anlatımı
24 yaşındaki Yelizaveta Tsybina, "Bayana" çağrı adıyla insansız hava aracı operatörlüğü yapıyor. Bu yaz dördüncü gönüllü sözleşmesini imzalayan Tsybina, Rusya'nın güneybatısındaki Kursk bölgesindeki bir kışlada bulunuyor.
Tsybina, Rusya'nın Ukrayna'ya saldırısının ardından ilk başta orduya katılmak istemediğini söyledi. Arkadaşlarının ve haziran 2024'te sözleşme imzalayan erkek arkadaşının orduya katıldığını belirten Tsybina, tıbbî eğitimi bulunmadığı için ilk askerlik başvurusunun reddedildiğini anlattı. Erkek arkadaşının aynı yıl ağustos ayında ölmesinden sonra insansız hava aracı operatörü eğitimi aldığını ifade etti.
Tsybina, eski Wagner mensupları ile 2014'ten bu yana Ukrayna'nın doğusunda savaşmış Ruslardan oluştuğu belirtilen Aziz Georgiy gönüllü saldırı tugayına katıldı. Altı aylık sözleşmeyi imzaladıktan bir hafta sonra ilk görevine gönderildiğini söyleyen Tsybina, 2024'ün sonlarında Ukrayna'nın Donetsk bölgesindeki Soledar yakınlarında keşif için insansız hava araçları kullandığını ve topçu ateşinin yönlendirilmesine yardım ettiğini aktardı.
Birliğinin daha sonra Çasiv Yar'a gönderildiğini belirten Tsybina, Ukraynalı askerlerin bir sığınağa girdiğini gördükten sonra buraya mühimmat bıraktığını anlattı. Mayıs 2025'te hafif yaralanma ve beyin sarsıntısı geçirdikten sonra Krasnoyarsk bölgesine dönen Tsybina, dört ay sonra orduya yeniden katıldı. O tarihten bu yana gönüllü oluşumlarla üç sözleşme daha imzaladı.
Tsybina, Savunma Bakanlığıyla sözleşme imzalamaktan kaçındığını, çünkü bu sözleşmelerin savaş sürdüğü müddetçe fiilen sona erdirilemediğini söyledi. Sivil hayata döndüğünde çevresine, düzene ve ilişkilerine yabancılaştığını belirten Tsybina, "Bu yola hiç başlamamayı seçerdim" dedi.
Kayıplar ve ordudan ayrılma çabaları
Hayatını kaybeden kadınların çoğunun 31-49 yaşları arasında olduğu belirtildi. En yaşlı kadın, ölümü Ekim 2024'te bildirilen Saratov bölgesinden 57 yaşındaki İrina Anisimova'ydı. En genç kadın ise 2023'te gönüllü olan 23 yaşındaki Yana Koşkina'ydı. Yaralı tahliye ekibine komuta eden Koşkina, Bahmut yakınlarında bir insansız hava aracı saldırısında hayatını kaybetti.
27 yaşındaki Valentina Galatova, 14 Nisan 2022'de Mariupol'deki bir çatışma görevi sırasında hayatını kaybeden ilk kadınlardan biri oldu. Galatova'nın 2014'te insani yardım götürmek için Ukrayna'nın Rusya kontrolündeki doğusuna gittiği aktarıldı. Daha sonra burada bir oluşum komutanıyla yaşadığı, komutanın 2020'de ölmesinin ardından da onun birliğine katıldığı belirtildi.
Resmî kayıtlarda sağlık görevlisi olarak görünen Galatova'nın, annesinin anlatımına göre siyasi görevli ve terapist olarak da çalıştığı ifade edildi. Tam kapsamlı savaşın başlamasıyla saldırılara katıldığı da belirtildi.
Bazı kadın askerler ücretlerin ödenmemesi, komutanların şiddeti ve süresiz sözleşmeler nedeniyle ordudan ayrılmaya çalışıyor. Tıp fakültesinden mezun olduktan sonra 2023'te 19 yaşındayken Savunma Bakanlığıyla sözleşme imzalayan ve adı değiştirilerek Sofya olarak aktarılan bir kadın, askerî personele ilk yardım eğitimi verdiğini söyledi. Kendisine vaat edilen aylık yaklaşık 80 bin rublelik ücretin ise ödenmediğini belirtti.
22 yaşındaki Sofya, ordudan ayrılmak istediğini ifade etti. Gençlerin insansız hava aracı birliklerine alınmasının onları Ukrayna'ya göndermek için kullanılan bir yöntem olduğunu savunan Sofya, "Siyasetçilerin savaşları yüzünden ölmek istemiyorum" dedi.
