Rusya’da 18-20 Eylül tarihlerindeki seçimlerde Devlet Duması’nın 450 sandalyesi için oy verilecek. Ülkenin 11 saat dilimine yayılan bölgelerinde aynı zamanda yerel meclis ve valilik seçimleri yapılacak.
İktidardaki Birleşik Rusya’nın yanı sıra Komünist Parti, Liberal Demokrat Parti, Adil Rusya, Yeni İnsanlar ve Yabloko öne çıkan partiler arasında yer alıyor. Programlarının büyük bölümünün Kremlin politikalarıyla uyumlu olduğu belirtilen bu partiler içinde savaş karşıtı çizgi izleyen Yabloko’nun Devlet Duması parti listesi oylamasına katılması engellendi.
Birleşik Rusya çoğunluğu sürdürmeye hazırlanıyor
Devlet Duması’nda halen 321 sandalyeye sahip olan Birleşik Rusya’nın seçimlerden çoğunlukla çıkması bekleniyor. Buna karşın oylamanın, kamuoyundaki siyasi eğilimleri ölçme açısından önemini koruduğu değerlendiriliyor.
Seçim süreci, Moskova’nın ilhak ettiğini öne sürdüğü ve çatışmaların devam ettiği Ukrayna’nın dört kısmen işgal altındaki bölgesini de kapsayacak. Oylamanın üç güne yayılması ve 33 bölgede elektronik oy kullanılabilmesi, sonuçların manipüle edilmesini kolaylaştırabileceği gerekçesiyle eleştiriliyor.
Parti ve aday havuzu küçülüyor
Wisconsin-Milwaukee Üniversitesi siyaset bilimi profesörü Ora John Reuter, Rusya’daki düzeni "seçimli otoriter sistem" olarak nitelendirdi. Reuter’e göre seçimler devam etse de yarışın koşulları sıkı biçimde denetleniyor; adaylar ve partiler savaşın sona ermesi çağrısı yapamıyor ve Putin’in meşruiyetine açıkça meydan okuyamıyor. Bununla birlikte diğer politika başlıklarında sınırlı bir tartışma alanı bulunuyor.
Sürgündeki siyaset yorumcusu Ekaterina Şulman, siyasi sistemdeki gerilemenin yalnızca son dönemin ürünü olmadığını söyledi. Şulman, yetkililerin 2011’e gelindiğinde sonraki Duma’ların yapısını belirli ölçüde şekillendirdiğini ve parlamentodaki diğer partileri yürütme organlarının hazırladığı yasa tasarılarını onaylayan sınırlı bir role ittiğini savundu.
Seçim Atlası projesinden Vadim Ternovoy, yasal olarak kayıtlı siyasi parti sayısının son 10 yılda 75’ten 17’ye indiğini açıkladı. Ternovoy, 2012’den bu yana ilk kez, seçmen imzası toplama zorunluluğundan muaf partilerin Devlet Duması seçimleri için parti listesi sunabildiğini belirtti.
Bir partinin seçime girebilmesi için Duma’da temsil edilmesi ya da en az bir bölgesel mecliste sandalye kazanması gerekiyor. Bu şartları karşılamayan partilerin oy pusulasına girebilmesi için 200 bin seçmen imzası toplaması gerekiyor.
Ternovoy ayrıca, bütün seçim düzeylerinde adaylık başvurusu yapanların sayısının 2022’den bu yana yaklaşık yüzde 20 azaldığını söyledi. Bu oran, son olarak kayda alınan adayları değil aday olmak üzere başvuran kişileri ifade ediyor ve siyasete katılma isteğindeki gerilemeye işaret ediyor.
Kısıtlamaların geçmişi ve siyasi baskılar
Rusya’daki siyasi ve seçim sisteminin daralmasının 2000’lerin ortalarında başladığı belirtiliyor. Bu dönemde Kremlin medya üzerindeki kontrolünü artırdı ve siyasi etkisi bulunan oligarklara yönelik adımlar attı. Valilerin doğrudan seçimi 2004-2012 arasında kaldırıldı; bazı bölgelerde bu sınırlama devam ederken bölgesel başkentler ve büyük kentlerde belediye başkanlarının doğrudan seçilmesine de son verildi.
Son dönemde "yabancı ajan" ilan edilen kişilerin aday olmasını engelleyen kurallar getirildi ve bağımsız seçim gözlemcilerinin faaliyet alanı daha da sınırlandı. Seçim ihlallerini 2000’den bu yana belgeleyen bağımsız gözlem kuruluşu Golos, eş başkanının hapse atılmasının ardından geçen yıl kapandı.
Ternovoy, söz konusu kısıtlamaların yetkililerden daha fazla siyasi katılım ve hesap verebilirlik talep edilmesine karşı geliştirildiğini ifade etti. Aleksey Navalnıy’ın 2018’deki cumhurbaşkanlığı adaylığı girişimi ile muhalefet adaylarının 2019 Moskova Şehir Duması seçimlerinden çıkarılmasına karşı düzenlenen kitlesel protestolar da bu süreçte etkili gelişmeler arasında gösterildi.
Yabloko ve muhalif adayların durumu
Yabloko’nun Devlet Duması parti listesi oylamasından çıkarılmasına gerekçe olarak yabancı kaynak kullanımı, kısıtlanan yabancı platformlarda kampanya materyali yayımlanması ve telif kurallarının ihlal edildiği iddiaları gösterildi. Parti suçlamaları reddetti; ancak tek üyeli seçim bölgeleri ile bölgesel meclis seçimlerinde aday göstermeyi sürdürdü.
Devlet Duması ve bölgesel meclis seçimlerinde en az 36 muhalif adayın yarışmasının engellendiği bildirildi. Dosyaların yarıdan fazlasının Yabloko adaylarıyla ilgili olduğu, 17 adayın Navalnıy’dan söz eden internet paylaşımları, 7 adayın ise Rusya’da yasaklanan Facebook ve Instagram bağlantılarını ya da platform logolarını kullanması gerekçesiyle diskalifiye edildiği aktarıldı.
Saratovlu siyasetçi Nikolay Bondarenko, 2024’te Navalnıy’ın fotoğrafını kendi adıyla açılmış bir Telegram kanalında yayımladığı gerekçesiyle 1. 000 ruble para cezasına çarptırıldıktan sonra adaylıktan çıkarıldı. Bondarenko, kanal ile bağlantısı olduğunu reddetti.
2024’te savaş karşıtı cumhurbaşkanlığı kampanyası uzun destek kuyruklarına sahne olan Boris Nadejdin de bağımsız aday olarak Duma seçimlerine katılamadı. Nadejdin, Navalnıy’ın fotoğrafındaki "aşırılık yanlısı" sembollerle ilgili para cezası, kısa süreli gözaltı ve "yabancı ajan" ilan edilmesinin ardından adaylıktan men edildi; ağustos ayında Rusya’dan ayrıldı.
Katılım ve televizyon tartışmaları
Televizyon tartışmaları resmi seçim kampanyasının parçası olmasına rağmen Putin bu programların hiçbirine katılmadı. Birleşik Rusya’nın çok sayıda adayı da tartışmalarda yer almadı. Ryazan’da devlet televizyonu, Duma adaylarını iki gün üst üste stüdyoda bir araya getiremeyince sunucu programı tanıtımın ardından sona erdirdi.
Haziranda yayımlanan bir ankette Rusların yüzde 66’sının Devlet Duması seçimlerinin ne zaman yapılacağını bilmediği görüldü. Katılımcıların yüzde 28’i oy kullanmayı düşünmediğini söyledi. Bu grubun yüzde 41’i oyunun fark yaratmayacağına, yüzde 24’ü ise seçimlerin adil olmayacağına inandığını belirtti.
Ternovoy, Yabloko’nun başlangıçta seçime kaydolmasının, tanınmış bir parti lideri bulunmamasına rağmen savaş karşıtı seçmenin bir bölümünü harekete geçirdiğini söyledi. Partinin Duma parti listesi oylamasından çıkarılmasının ardından sosyal medyada Yabloko’ya yönelik ilginin 80 kat arttığı belirtildi.
Ternovoy’a göre Yabloko oy pusulasında kalsaydı parti, ağustos sonundan itibaren ülkenin en büyük televizyon ve radyo kanallarında ücretsiz yayın hakkı elde edecekti. Bunun kamuoyu üzerinde etkili olabileceğini belirten Ternovoy, Seçim Atlası’nın sosyal medya izleme çalışmasının halkın Putin ve diğer yetkililerin faaliyetlerinden çok siyasi rekabet üzerindeki kısıtlamalarla ilgilendiğini gösterdiğini de söyledi.
