Ankara'da iki gün süren NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi, Rusya'ya karşı Ukrayna'ya verilen destek ve İran'a yönelik yeni tutumla sona erdi. Zirve, ABD-İsrail'in İran'a yönelik savaşının gölgesinde, Avrupa'nın Rusya tehdidine karşı askeri kapasitesini artırma ve Ukrayna'ya yardım taahhütlerini güçlendirme odaklı geçti.
Ukrayna'ya 70 milyar avroluk askeri taahhüt
NATO, sonuç bildirgesinde Rusya'nın oluşturduğu tehdide geniş yer ayırdı. İttifak, Ukrayna'ya askeri teçhizat, yardım ve eğitim için 70 milyar avro (80 milyar dolar) taahhüt etti ve 2027 yılına kadar en az bu seviyede destek sözü verdi. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, zirve boyunca yoğun görüşmeler yürüttü.
ABD Başkanı Donald Trump, Zelenski ile yaptığı görüşmede, Ukrayna'ya Patriot füze sistemlerini üretme hakkı vereceklerini açıkladı. "Onlara nasıl yapacaklarını göstereceğiz. Bence oldukça hızlı bir şekilde üretebilirler" diyen Trump'ın bu adımı Kiev için önemli bir kazanım olarak değerlendirildi. Zelenski, görüşme sonrası minnettar olduğunu belirterek, barışı yakınlaştıracak fikirler üzerine konuştuklarını ifade etti.
İran mutabakatı 'bitti'
Zirvenin en çarpıcı anlarından biri, ABD'nin İran'a düzenlediği hava saldırılarının ardından yaşandı. Trump, Tahran'la varılan mutabakat zaptının (MoU) 'bittiğini' açıkladı ve İran yönetimini 'hasta insanlar' olarak nitelendirdi. "Onlar gaddar, şiddet yanlısı insanlar ve eğer nükleer silaha sahip olsalardı kullanırlardı" dedi.
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ise saldırıların 'kesinlikle gerekli' olduğunu savundu ve İran'ın ateşkesi ihlal ettiğini öne sürdü. Rutte, "İran temelde ateşkesi ihlal ediyor. Dün gemilere yönelik saldırıları gördük. ABD'nin güçlü bir şekilde karşılık vermesinin hayati önem taşıdığını düşünüyorum" ifadelerini kullandı. NATO bildirgesinde İran'a Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer özgürlüğüne saygı gösterme çağrısı yapıldı.
Savunma harcamalarında artış ve iç gerilimler
Trump'ın baskısı altında NATO liderleri, savunma harcamalarını artırma ve askeri-endüstriyel kapasiteyi geliştirme konusunda anlaştı. Bildirgede, '50 milyar doları aşan yeni tedarikler' taahhüdü yer aldı. NATO verilerine göre, 32 üyeden yalnızca beşinin 2026'da gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 3,5'ini temel savunmaya ayırma hedefini tutturması öngörülüyor. NATO Avrupa ve Kanada'da ortalama temel savunma harcaması 2025'te GSYH'nin yüzde 2,3'ü iken 2026'da şimdiye kadar yüzde 2,53'e yükseldi. ABD'nin oranı ise yüzde 3,17.
Trump, zirve boyunca Grönland konusunu da gündeme getirdi. Grönland'ın ABD için 'çok önemli' olduğunu iddia eden Trump, Danimarka'nın bölgeyi savunamadığını öne sürdü. Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ise Grönland'ın satılık olmadığını yineledi. Rutte, Trump'ın Çin ve Rusya'nın Kuzey Kutbu'ndaki artan nüfuz arayışı konusunda 'haklı olduğunu' söyledi.
Trump ayrıca, İran savaşına yardım etmediklerini söylediği müttefikleri sert bir dille eleştirdi. İspanya'yı 'boşa geçen bir dava' olarak nitelendirip ticari ilişkileri kesme talimatı verdiğini açıkladı. İngiltere Başbakanı Keir Starmer'ın ülkesinin savaşa çekilmeyeceğini vurgulaması üzerine ise Londra'nın yaklaşımını 'tuhaf' olarak değerlendirdi ve "Bu Winston Churchill'in ruhuna uygun değil" dedi.
