Avrasya’da güvenlik ve iş birliği gündeminin öne çıktığı Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) toplantısında konuşan Belarus Cumhurbaşkanı Aleksandr Lukaşenko, örgütün bölgesel istikrar açısından temel dayanaklardan biri olduğunu söyledi.
Lukaşenko, 1 Eylül’de Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’teki Irys Ordo Kongre Salonu’nda gerçekleştirilen ŞİÖ Devlet Başkanları Konseyi toplantısına katıldı. Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, Belarus Cumhurbaşkanı’nı Bişkek’e varışında karşıladı; daha sonra ŞİÖ üyesi ülkelerin liderleri ortak fotoğraf çektirdi.
Avrasya’da güvenlik mimarisi çağrısı
İstikrarı, karşılaşılan engellere rağmen dengenin korunması olarak tanımlayan Lukaşenko, bunun güvenilir dayanaklar gerektirdiğini belirtti. Belarus Cumhurbaşkanı, ŞİÖ’nün Avrasya’daki en önemli dayanaklardan biri olduğunu ifade etti.
Küresel çatışmaların yoğunlaştığı dönemde örgütün çok kutuplu dünya düzeninin oluşan Avrasya merkezlerinden biri olarak konumunu güçlendirmesi gerektiğini kaydeden Lukaşenko, ŞİÖ’nün başlıca çalışma alanlarında ortak hareket edilmesini istedi.
Lukaşenko, kuruluşundan bu yana geçen 25 yılda Devlet Başkanları Konseyi toplantılarının uluslararası takvimin önemli ve beklenen etkinlikleri arasına girdiğini söyledi. ŞİÖ’nün 25. kuruluş yıl dönümündeki toplantının, örgütün geleceği için stratejik çerçeveyi ortaya koyması ve yeni bir çalışma aşaması başlatması gerektiğini belirtti.
Belarus Cumhurbaşkanı, Kırgızistan’ın dönem başkanlığı kapsamında ortak hedefleri istikrarın güçlendirilmesi, iş birliğinin genişletilmesi ve ortak kalkınmanın ilerletilmesi olarak sıraladı.
Güvenliği ŞİÖ’nün öncelikli çalışma alanı olarak gösteren Lukaşenko, bilgi, diplomasi, finans ve ekonomi alanlarındaki baskıların yanı sıra yaptırımların da günümüz gerçekleri arasında yer aldığını söyledi. Avrasya’da yeni bir güvenlik mimarisi ve ortak güven ve iş birliği alanı oluşturulması gerektiğini ifade eden Lukaşenko, Belarus’un bazı ŞİÖ ülkeleriyle bu yönde adımlar attığını belirtti.
Lukaşenko, ekim ayında Belarus’ta terörle mücadele forumu düzenleneceğini açıkladı. Forumun, ŞİÖ ve Bağımsız Devletler Topluluğu üyesi ülkelerin ortak tatbikatlarını da kapsayan yeni bir formatta yapılacağını belirtti. ŞİÖ ülkelerinin güvenlik tehditleriyle mücadele ve uyuşturucuyla mücadele merkezlerinin bir an önce faaliyete geçirilmesini desteklediğini söyledi.

Terörizm, ayrılıkçılık ve aşırılıkla mücadelenin birlikte güçlendirilmesi gerektiğini dile getiren Lukaşenko, doğal ve teknolojik kaynaklı acil durumlara karşı etkili koruma sistemlerinin istikrarlı kalkınma için gerekli olduğunu vurguladı.
Belarus’un 25 yıl içinde yaklaşık 90 uluslararası insani yardım faaliyeti yürüttüğünü belirten Lukaşenko, ülkesinin arama-kurtarma ekipleri ve hava araçlarıyla ŞİÖ ülkeleri de dahil olmak üzere afetlerden etkilenen devletlere yardım gönderdiğini söyledi.
Afetlerin sayısı ve ölçeğinin artmayı sürdürdüğünü belirten Lukaşenko, gelecek yıl Minsk’te erkekler ve kadınlar kategorilerinde dünya itfaiye-kurtarma sporları şampiyonalarının yapılacağını açıkladı. Belarus’ta, bu etkinliklerle bağlantılı olarak ŞİÖ üyesi ülkelerin acil durum kurumları yöneticileri toplantısının düzenlenmesini önerdi.
Bu toplantıda afet risklerinin azaltılması, nüfusun ve bölgelerin korunması, felaketlerin izlenmesi ve tahmin edilmesi konularında deneyim paylaşılabileceğini ifade etti.
Dijital alan ve yapay zekâ için ortaklık
Bilgi teknolojilerindeki hızlı ilerlemenin mevcut düzene yeni bir dijital boyut kazandırdığını belirten Lukaşenko, ŞİÖ bünyesinde ortak, açık ve güvenli bir dijital alanın hızlı şekilde oluşturulması çağrısında bulundu.
Belarus Cumhurbaşkanı; bilgi güvenliği, dijital kalkınma ve yapay zekâ kullanımı alanlarında ortak istişare, araştırma ve teknoloji entegrasyonuna dayalı kapsamlı bir uzmanlık paylaşımı programı başlatılmasını önerdi. Belarus’ta kurulması planlanan Çin-ŞİÖ Yapay Zekâ Uygulamaları İş Birliği Merkezi’nin bu bilgi ve deneyim alışverişine ev sahipliği yapabileceğini söyledi.
Finansal egemenlik ve insani iş birliği
Ekonomiyi örgütün en önemli çalışma alanlarından biri olarak niteleyen Lukaşenko, ortak girişimlerin somut sonuçlar ortaya koyması, halkların refahını artırması ve üye ülkeler arasındaki dayanışmayı güçlendirmesi gerektiğini belirtti.
ŞİÖ Kalkınma Bankası’nın bir an önce kurulmasını kararlılıkla desteklediğini açıklayan Lukaşenko, bu yapının bölgesel ekonomik bağlara ilave istikrar kazandıracağını ve finansal egemenliği güçlendireceğini ifade etti. Karşılıklı ödemelerde ulusal para birimlerinin payının artırılmasına yönelik adımları da desteklediğini söyledi. Bu yaklaşımın, ödeme zincirlerini bozan yaptırımlar ve tek taraflı zorlayıcı önlemler karşısında para sistemlerinin dayanıklılığını artıracağını kaydetti.
İnsani alanı ŞİÖ gündeminin temel başlıklarından biri olarak gösteren Lukaşenko, bu yıl Belarus’un başkenti Minsk’te ilk kez düzenlenen eğitim bakanları toplantısına üye ülkelerin aktif katılımından memnuniyet duyduğunu belirtti.
Lukaşenko, toplantıda onaylanan Minsk Girişimi projesine de destek verdi. Proje, ŞİÖ ülkelerindeki üniversiteler ile yüksek teknoloji şirketlerinden oluşan bir konsorsiyum kurulmasını öngörüyor.
Bilim insanlarının potansiyelini bir araya getirecek bir ŞİÖ bilim fonu kurulmasını öneren Belarus Cumhurbaşkanı, fonun iklim ve çevreden akıllı tarıma, biyoteknolojiden sağlık ve ilaç çalışmalarına kadar çeşitli alanlardaki yenilikçi araştırma projelerini destekleyebileceğini söyledi.
ŞİÖ’nün bölgesel örgütlerle ilişkileri
Güvenlik, ekonomi ve insani iş birliğinde ilerleme sağlanmasının ŞİÖ üyesi ülkelerin ortak tutumunu ve örgüt içindeki dayanışmayı güçlendireceğini belirten Lukaşenko, bunun ŞİÖ’nün uluslararası etkisini ve ortak sesini artıracağını ifade etti.
ŞİÖ’nün kapalı ittifaklardan yana olmadığını söyleyen Lukaşenko, örgütün Avrasya Ekonomik Birliği, Bağımsız Devletler Topluluğu, Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü, ASEAN, Afrika Birliği ve BRICS gibi yapılarla temaslarını artırması gerektiğini kaydetti.
Farklı iş birliği formatlarının birbiriyle uyumlandırılmasının ŞİÖ’nün küresel aktör olarak rolünü güçlendireceğini belirten Lukaşenko, Kırgızistan’a ev sahipliği, toplantının organizasyonu ve dönem başkanlığı süresindeki koordinasyon için teşekkür etti.