Rusya’da seçim sonrası seferberlik korkusu ve elektronik celp baskısı

Rusya’da 18-20 Eylül parlamento seçimlerinin ardından savaş karşıtı aktivistler ve hukukçular, yeni seferberlik ihtimaline ilişkin endişelerin arttığını söyledi. Kremlin bu yöndeki iddiaları son üç ayda 18 kez reddederken, askeri analist Dmitri Kuznets ordunun ayda yaklaşık 30 bin kişi topladığını ve acil seferberlik gerekmediğini belirtti.

Kremlin’in seferberlik inkârına rağmen Rusya’da kaygı arttı

Rusya’da parlamento seçimlerinin tamamlanmasının ardından, Ukrayna’daki savaşı sürdürmek amacıyla yeni bir seferberlik ilan edilebileceği korkusu yeniden güçlendi. Savaş karşıtı aktivistler ve hukukçular, iktidardaki Birleşik Rusya partisinin rekor çoğunluk kazanmasının ardından bu kaygının arttığını ifade etti.

Kremlin, son üç ay içinde yeni bir seferberlik hazırlığı yapıldığı iddialarını 18 kez reddetti. Ancak aktivistler, yeni bir çağrı yapılması halinde bunun 2022’deki seferberlikten daha hızlı uygulanabileceğini ve askerlikten kaçmanın daha zor hale gelebileceğini savundu.

2022’deki seferberliğin bıraktığı korku

Eylül 2022’de Rusya, İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana ilk seferberlik kapsamında 300 bin yedek askeri silah altına aldı. Kararın ardından on binlerce kişi ülkeyi terk etti, çok sayıda kentte protestolar düzenlendi.

Bağımsız bir sayıma göre, o dönemde seferber edilen askerlerden en az 20 bin 468’i bu ay itibarıyla hayatını kaybetti. Aktivistler, geçmiş kayıpların Rusya’nın bazı bölgelerinde yeni bir seferberlik ihtimaline yönelik korkuyu derinleştirdiğini söyledi.

Moğolistan sınırındaki güney Sibirya cumhuriyeti Tyva’da aktivistlerin derlediği verilere göre 2 bin 100’den fazla erkek ve kadın hayatını kaybetti. Nüfusu 350 binden az olan ve yerli halkların çoğunlukta bulunduğu bölgede, 2022’de erkeklerin iş yerlerinden, sokaklardan ve evlerinden alınarak cepheye gönderildiği aktarıldı.

Sürgündeki savaş karşıtı ve yerli hakları hareketi Yeni Tuva’dan Şolbaana Kuular, ilk seferberliğin bölgedeki etkilerinin henüz sona ermediğini söyledi. Kuular, gönüllülerin askerlikten kaçınmak isteyenleri askeri hukukçularla buluşturduğunu, askerlikten kaçınma yöntemlerine ilişkin bilgileri de bölgede yaygın olarak konuşulan Tıva Türkçesine çevirdiğini belirtti.

Sözleşmeli askerlikte baskı iddiaları

Kremlin, 2022’deki toplumsal tepkinin ardından asker temininde sözleşmeli askerlik sistemine daha fazla ağırlık verdi. Bir yıllık hizmet karşılığında askerlere 5,5 milyon rubleye, yaklaşık 70 bin dolara kadar ödeme teklif edildiği belirtildi.

Hukukçular, 2022 seferberlik kararnamesi yürürlükte kaldığı sürece sözleşmeli askerlerle seferber edilen personelin hizmet yükümlülüğünün savaş bitene veya yetkililer tarafından serbest bırakılana kadar devam ettiğini ifade etti.

Aktivistler, en az 17 bölgede güvenlik güçleriyle askerlik şubesi görevlilerinin sokak operasyonları sırasında erkekleri gözaltına aldığını ve sözleşme imzalamaya zorladığını belgeledi. Bazı kişilerin üzerlerine uyuşturucu madde yerleştirilmekle tehdit edildiği öne sürüldü.

Askerlikten kaçınmak isteyen Rus erkeklerine yardım eden "İdite Lesom" grubunun sözcüsü İvan Çuvilayev, potansiyel asker adaylarıyla zorunlu askerlik yapanlar üzerindeki baskının son aylarda belirgin şekilde arttığını söyledi. Çuvilayev, erkeklere seferberlik başlamadan önce sözleşme imzalamaları halinde hizmet koşulları konusunda daha fazla tercih hakkına sahip olacaklarının, seferberlik başladıktan sonra ise bu seçeneğin bulunmayacağının anlatıldığını belirtti.

Elektronik celp sistemi kaçışı zorlaştırıyor

Rusya 2024’te, askerlik yükümlülüğü bulunan vatandaşların bilgilerinin tutulduğu elektronik askeri kayıt sistemini kurdu. Sistem, elektronik celp gönderilmesine ve çağrılan kişilerin ülke dışına çıkmasının engellenmesine imkân tanıyor.

Elektronik celp, kişinin kaydı görüp görmediğine bakılmaksızın sisteme yüklendikten yedi gün sonra tebliğ edilmiş sayılıyor. Zorunlu askerlik kapsamındaki Rus vatandaşları, celbin tebliğ edildiği tarihten itibaren ülkeyi terk edemiyor.

Yeni Tuva gönüllüleri, bölgede örtülü seferberliğin tek bir gün bile durmadığını ve bu nedenle faaliyetlerini kesintisiz sürdürdüklerini belirtti. Saha aktivistleri, ülkeden ayrabilecek maddi imkâna sahip erkeklerin yaz aylarında yurt dışına çıktığını, ayrılamayanların ise yakın bölgelere taşındığını aktardı.

Seçim sonuçları bölgesel baskının işareti sayılıyor

Siyasi yorumcu Ekaterina Şulman, seçim sonuçlarının yeni bir seferberlik halinde hangi bölgelerin daha yoğun asker toplama baskısıyla karşılaşabileceğine dair işaretler taşıyabileceğini söyledi. Şulman’a göre Birleşik Rusya’nın yüksek oy aldığı bölgeler, yerel yönetimin etkili ve nüfusun uyumlu olduğu şeklinde değerlendirilebilir; bu bölgeler asker toplamak için daha kolay hedef olarak görülebilir.

Saha Cumhuriyeti’ndeki savaş karşıtı ve yerli hakları örgütü Özgür Yakutya Vakfı’nın kurucu ortağı Sargılana Kondakova, yeni bir seferberliğin 2022’deki uygulamaya benzemeyeceğini savundu. Kondakova, elektronik celpler nedeniyle çok sayıda kişinin ülkeden ayrılmadan önce hangi belgeleri hazırlaması gerektiğini sorduğunu, ayrılamayanların ise yerel olarak saklanmaya hazırlandığını söyledi.

Rusya’dan Şubat 2022’den bu yana ayrılanların sayısına ilişkin tahminler 500 bin ile 1,3 milyon arasında değişiyor. Buna karşılık, bu yıl daha kaç kişinin ülkeyi terk etmeyi düşündüğünü ölçmek zor.

Kondakova, 2022’deki kitlesel sokak protestolarının yeniden yaşanmasını beklemediğini belirtti. Ancak bölgede insanların kaderlerini kabullenmediğini ve daha sessiz yöntemlerle direnmeye devam edeceğini söyledi.

Uzman acil seferberlik beklemiyor

Askeri analist Dmitri Kuznets, Rusya’nın ayda yaklaşık 30 bin kişi topladığını söyledi. Kuznets’e göre bu sayı, savaşta hayatını kaybeden, ağır yaralanan, esir düşen veya kaybolan askerleri telafi etmeye yetiyor.

Asker toplama hızının temmuzdan bu yana değişmediğini belirten Kuznets, Rusya’da acil bir seferberlik ihtiyacı bulunmadığını ifade etti. Kremlin’in asker toplama kapasitesinin şu an için yeterli göründüğünü söyleyen analist, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in durumu ne ölçüde gerçekçi değerlendirdiğinin ise belirsizliğini koruduğunu kaydetti.